Изге Язма: Левиләр
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:02:32.877647+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. Левиләр
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

Левиләр

Левиләр

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

1

Тулаем яндыру корбаны

1^1Раббы Мусаны чакырып алды да Очрашу чатырыннан аңа болай диде:

2– Исраилиләргә игълан ит: «Кем дә булса Раббыга корбан китерсә, аның корбанлыгы эре яки вак терлек булсын+.

3Әгәр тулаем яндыру корбаны эре терлектән булса, ул кимчелексез иркәк терлек булырга тиеш. Корбан Раббы тарафыннан кабул ителсен өчен, корбан китерүче кеше аны Очрашу чатыры алдына китерсен 4һәм кулын тулаем яндыру корбаны өчен китерелгән малның башына куйсын; нәтиҗәдә, Раббы, корбанны кабул итеп, шул кешенең гөнаһларын йолыр. 5Үгезен ул кеше Раббы алдында чалсын; ә Һарунның угыллары, руханилар, корбан канын Очрашу чатыры каршындагы мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтсеннәр. 6Корбан китерүче кеше, үзенең корбанлык малның тиресен тунап, аны кисәкләргә бүлсен. 7Һарунның угыллары, руханилар, мәзбәхкә әйбәтләп утын өйсеннәр дә ут кабызып җибәрсеннәр. 8Алар үгезнең бүлгәләнгән кисәкләрен, башын һәм маен мәзбәхкә, янып торган утын өстенә тезеп куйсыннар. 9Корбан китерүче корбанлык малның эчке әгъзаларын һәм аякларын су белән югач, рухани аларны мәзбәхтә яндырсын. Бу – Раббы алдында хуш ис таратучы тулаем яндыру корбаны булыр+.

10Әгәр тулаем яндыру корбаны вак терлек икән, ул кимчелексез сарык яки кәҗә тәкәсе булырга тиеш. 11Корбан китерүче үзенең хайванын Раббы алдында, мәзбәхнең төньякка караган ягында чалсын; ә Һарунның угыллары, руханилар, аның канын мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтсеннәр. 12Кеше үз корбанын кисәкләргә бүлгәләсен. Шуннан соң рухани әлеге кисәкләрне, хайванның башын һәм маен мәзбәхкә, янып торган утын өстенә тезеп куйсын. 13Корбанлык малның эчке әгъзалары һәм аяклары юылганнан соң, рухани аларның һәммәсен мәзбәхтә яндырсын. Бу – Раббы алдында хуш ис таратучы тулаем яндыру корбаны булыр+.

14Әгәр инде тулаем яндыру корбаны кош икән, Раббыга урман күгәрчене яки бала күгәрчен китерелергә тиеш+. 15Рухани, аны мәзбәхкә алып килеп, башын өзеп, утта яндырсын, ә канын мәзбәхнең һәр ягына сыласын. 16Кошның бүксәсен һәм шакшылары белән бергә арт ягын өзеп алсын да мәзбәхнең көнчыгыш ягына, көл сала торган урынга ташласын. 17Канатларыннан тотып, кошны икегә аерсын, ләкин өзеп чыгармасын, аннары мәзбәхтәге утын өстенә куеп яндырсын. Бу – Раббы алдында хуш ис таратучы тулаем яндыру корбаны булыр+.

2

Икмәк бүләге

2^1Кем дә булса Раббыга икмәк бүләге китерергә тели икән, аның бүләге сыйфатлы бодай оны булсын. Онга зәйтүн мае салынсын, шуның өстенә хуш исле сумала-майлар куелсын+. 2Аны Һарунның угылларына – руханиларга китерсен. Рухани, уч тутырып, он белән май, шулай ук хуш исле сумала-майның барысын алсын да, бүләкнең бер өлеше буларак, мәзбәхтә яндырсын. Бу – Раббыга багышланган яндыру бүләге; аның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер+. 3Ә инде икмәк бүләгенең артып калганы Һарун һәм аның угылларына булсын. Бу – Раббыга багышланган яндыру бүләгенең иң изге өлеше+.

4Әгәр мичтә пешкән икмәк бүләге китерәсең икән, ул, сыйфатлы бодай оныннан пешерелеп, зәйтүн мае кушылган төче күмәч яисә зәйтүн мае белән майланган юка төче көлчә булсын+.

5Әгәр бүләгең табада пешкән булса, ул, сыйфатлы бодай оныннан пешерелеп, зәйтүн мае кушылган төче икмәк булсын+. 6Аны сындыргала да өстенә май сал. Бу – икмәк бүләге.

7Әгәр икмәк бүләге чүлмәктә пешкән булса, ул сыйфатлы бодай оныннан зәйтүн мае кушып пешерелсен. 8Шулай итеп әзерләнгән икмәк бүләген Раббыга китер, аны руханига тәкъдим ит. Рухани, аны мәзбәхкә китереп, 9күпмесендер аерып алсын да шуны, бүләкнең бер өлеше буларак, мәзбәхтә яндырсын. Бу – Раббыга багышланган яндыру бүләге; аның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер+. 10Ә икмәк бүләгенең калган өлеше Һарун һәм аның угылларына булыр. Бу – Раббыга багышланган яндыру бүләгенең иң изге өлеше.

11Раббыга китерелә торган бер генә икмәк бүләген дә чүпрә кушып пешермә, чөнки Раббыга багышлап яндырыла торган бүләктә чүпрә дә, бал да булырга тиеш түгел+. 12Раббыга боларны беренче уңыш бүләге итеп китерергә мөмкин, әмма бүләкне, хуш исен чыгарырлык итеп, мәзбәхтә яндырырга ярамый+. 13Үзеңнең барлык икмәк бүләкләреңә тоз сал, чөнки тоз – Аллаһы белән синең арада төзелгән килешүнең билгесе. Шуңа күрә тозсыз икмәк бүләген тәкъдим итмә, һәр бүләгең белән бергә тоз да китер+.

14Беренче уңышларыңнан Раббыга икмәк бүләге китерәсең икән, аны беренче башаклардан китер, ул ашлык бөртеге кыздырылган, төелгән булсын+. 15Аның өстенә зәйтүн мае сал, хуш исле сумала-майлар куй; менә бу – икмәк бүләге. 16Рухани бөртек белән майның күпмесендер алсын һәм, бүләкнең бер өлеше буларак, барча хуш исле сумала-майлар белән бергә яндырсын. Бу – Раббыга багышланган яндыру бүләге+.

3

Татулык корбаны

3^1Кем дә булса Раббы алдына татулык корбаны китерә икән, ул кимчелексез үгез яки сыер булырга тиеш+. 2Корбан китерүче кулын корбанының башына куйсын да Очрашу чатыры алдында аны чалсын; ә Һарунның угыллары, руханилар, аның канын мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтсен. 3-4Корбан китерүче, Раббыга багышланган яндыру бүләге итеп, татулык корбанының эчке әгъзаларын каплаган бөтен маен, ике бөерен, бөер өстендәге, шулай ук бил янындагы маен һәм бавыр астындагы өлешен аерып алсын, 5һәм Һарунның угыллары шуларны мәзбәхтәге утта, тулаем яндыру корбаны өстендә яндырсын. Бу – Раббыга багышланган яндыру бүләге; аның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер+.

6Әгәр кем дә булса, татулык корбаны итеп, Раббыга вак терлек бүләк итә икән, ул кимчелексез иркәк яки ана терлек булырга тиеш. 7Әгәр кеше, корбан итеп, сарык китерә икән, аны Раббы алдында тәкъдим итсен. 8Кулын корбанының башына куеп, Очрашу чатыры алдында чалсын; ә Һарунның угыллары аның канын мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтсен. 9-10Корбан китерүче, Раббыга багышланган яндыру бүләге итеп, татулык корбанының койрыгын мае белән бергә төбеннән кисеп алып, эчке әгъзаларын каплаган бөтен маен, ике бөерен, бөер өстендәге, шулай ук бил янындагы маен һәм бавыр астындагы өлешен аерып алсын. 11Рухани аларны мәзбәхтә яндырсын. Бу, ризык буларак, – Раббыга багышланган яндыру бүләге+.

12Әгәр кеше, корбан итеп, кәҗә китерсә, аны Раббы алдында тәкъдим итсен. 13Кулын корбанының башына куйсын да Очрашу чатыры алдында чалсын; ә Һарунның угыллары аның канын мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтсен. 14-15Корбан китерүче, Раббыга багышланган яндыру бүләге итеп, корбанының эчке әгъзаларын каплаган бөтен маен, ике бөерен, бөер өстендәге, шулай ук бил янындагы маен һәм бавыр астындагы өлешен аерып алсын. 16Рухани аларны, ризык буларак, мәзбәхтә яндырсын. Бу – яндыру бүләге; аның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килер. Бөтен май – Раббыныкы+. 17Сезнең киләчәк буыннар кайда гына яшәсә дә, алар өчен бу – мәңгелек кагыйдә: эч маен да, канны да ризык буларак кулланмагыз»+.

4

Гөнаһ йолу корбаны

4^1Раббы Мусага болай диде:

2– Исраилиләргә игълан ит: «Кем дә булса ялгышлык белән гөнаһ кылса, Раббы боерыкларының берәрсенә хилафлык кылса, түбәндәгеләрне башкарырга тиеш+.

3Әгәр май сөртелгән зат, баш рухани, гөнаһ кылып, гаебе халык өстенә төшсә, әлеге рухани, гөнаһ йолу корбаны итеп, Раббыга кимчелексез үгез бозау китерергә тиеш. 4Үгез бозауны ул Очрашу чатыры алдына, Раббы каршына китерсен һәм, кулын үгез бозауның башына куеп, аны Раббы алдында чалсын. 5Баш рухани корбанның канын Очрашу чатыры эченә алып керсен. 6Бармагын канга манып, Раббы каршында, Изге чатыр эчендәге пәрдә алдында, канны җиде тапкыр чәчрәтсен. 7Аннары үгез бозауның канын Очрашу чатыры эчендә, Раббы каршында торган хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхенең мөгезләренә сөртсен, ә калган канны Очрашу чатыры алдындагы корбан яндыру мәзбәхенең нигезенә түксен+. 8-10Шуннан соң баш рухани, татулык корбаны итеп китерелгән үгезнең майларын аерып алган кебек, гөнаһ йолу корбаны булган үгез бозауның да эчке әгъзаларын каплаган маен, ике бөерен, бөер өстендәге, шулай ук бил янындагы маен һәм бавыр астындагы өлешен аерып алсын. Аннары аларны корбан яндыру мәзбәхендә яндырсын. 11-12Ә тиресен, башын, аяклары белән барлык итен, эчке әгъзаларын, шулай ук эчендәге шакшыларын, гомумән, үгез бозауны бөтен килеш, станнан читкә алып чыгып, көл түгелә торган чиста бер урында утын өстендә яндырсын+.

13Әгәр дә бөтен Исраил халкы ялгышлык белән гөнаһ эшләсә, Раббы боерыкларының берәрсенә хилафлык кылса, халык, үзенең гөнаһ кылганлыгын белмәсә дә, гаепле була+. 14Кылган гөнаһы билгеле булганнан соң, халык, гөнаһ йолу корбаны итеп, Очрашу чатыры алдына бер үгез бозау китерергә тиеш. 15Халыкның өлкәннәре Раббы алдында кулларын үгез бозауның башына куйсыннар, һәм үгез бозау суелсын. 16Баш рухани үгез бозау канының бер өлешен Очрашу чатырына алып керсен. 17Бармагын канга манып, Раббы каршында, пәрдә алдында, канны җиде тапкыр чәчрәтсен+. 18Аннары үгез бозауның канын Очрашу чатыры эчендә, Раббы каршында торган мәзбәхнең мөгезләренә сөртсен, ә калган канны чатыр алдындагы корбан яндыру мәзбәхенең нигезенә түксен. 19Ә бөтен маен, аерып алып, мәзбәхтә яндырсын. 20Баш рухани үзенең гөнаһ йолу корбаны булган үгез бозау белән ничек эшләсә, бу үгез бозау белән дә шулай ук эшләсен. Шул рәвешле, баш рухани бу эшне халык үз гөнаһыннан арынсын өчен башкарыр, һәм халыкның гөнаһы кичерелер. 21Баш рухани үзенең гөнаһы өчен китергән үгез бозавын, станнан читкә алып чыгып, ничек яндырса, монысын да шулай яндырсын. Бу – халыкның гөнаһы өчен китерелгән корбан.

22Әгәр берәр җитәкче ялгышлык белән гөнаһ кылса, Раббы Алласы боерыкларының берәрсенә хилафлык кылса, ул гаепле була. 23Кылган гөнаһы билгеле булганнан соң, әлеге җитәкче, корбан итеп, кимчелексез бер кәҗә тәкәсе китерергә тиеш. 24Ул үзенең кулын кәҗә тәкәсенең башына куйсын, шуннан соң аны тулаем яндыру корбанын чала торган урында, Раббы алдында чалсын. Бу – гөнаһ йолу корбаны. 25Рухани гөнаһ йолу корбанының канына бармагын мансын да корбан яндыру мәзбәхенең мөгезләренә сөртсен, ә калган канны мәзбәхнең нигезенә түксен. 26Аның бөтен маен, татулык корбанының маен яндырган кебек, мәзбәхтә яндырсын. Шул рәвешле, рухани моны җитәкче үз гөнаһыннан арынсын өчен башкарыр, һәм аның гөнаһы кичерелер.

27Әгәр ил халкы арасыннан берәр кеше ялгышлык белән гөнаһ кылса, Раббы боерыкларының берәрсенә хилафлык кылса, гаепле була+. 28Кылган гөнаһы билгеле булганнан соң, ул кеше, корбан итеп, кимчелексез бер кәҗә китерергә тиеш. 29Ул кеше гөнаһ йолу корбаны өчен китерелгән малның башына кулын куйсын да тулаем яндыру корбанын чала торган урында чалсын. 30Рухани корбанның канына бармагын мансын да корбан яндыру мәзбәхенең мөгезләренә сөртсен, ә калган канны мәзбәхнең нигезенә түксен. 31Татулык корбанының маен аерып алган кебек, корбанның бөтен маен аерып алсын да, Раббы алдында хуш исен чыгарырлык итеп, мәзбәхтә яндырсын. Шул рәвешле, рухани моны әлеге кеше үз гөнаһыннан арынсын өчен башкарыр, һәм аның гөнаһы кичерелер+.

32Әгәр кеше, гөнаһ йолу корбаны итеп, бәрән китерергә тели икән, ул кимчелексез саулык бәрән булырга тиеш. 33Шул кеше корбанлык малның башына кулын куйсын да тулаем яндыру корбанын чала торган урында чалсын. 34Рухани, корбанның канына бармагын манып, корбан яндыру мәзбәхенең мөгезләренә сөртсен, ә калган канны мәзбәхнең нигезенә түксен; 35татулык корбаны итеп чалынган сарыкның маен аерып алган кебек, корбанның бөтен маен аерып алсын да, Раббыга багышлап яндырылган башка корбаннар өстенә куеп, мәзбәхтә яндырсын. Шул рәвешле, рухани моны әлеге кеше үз гөнаһыннан арынсын өчен башкарыр, һәм аның гөнаһы кичерелер.

5

5^1Әгәр берәү нинди дә булса эшне күрсә яки шул хакта ишетеп белсә, әмма мәхкәмәдә шаһитлык бирмәсә, шушы гаебе өчен җәзага тартылсын.

2Әгәр кем дә булса нәҗес[*] булган берәр нәрсәгә, нәҗес ерткыч җәнлекнең яисә терлекнең үләксәсенә, яки сөйрәлүче нәҗес хайван үләксәсенә кагылса, үзе шул турыда белмәсә дә, гаепле саналып, нәҗес булыр+.

3Әгәр кем дә булса икенче берәүнең ниндидер нәҗеслегенә кагылса һәм шул хакта соңыннан гына белсә, гаепле саналыр+.

4Әгәр берәү, уйламыйча, яхшылык яки яманлык кылырга ант итсә һәм моның уйламыйча әйтелгәнен соңыннан гына аңласа, гаепле саналыр+.

5Әгәр кеше шушы эшләрнең берсендә гаепле булса, үз гаебен танырга тиеш: 6кылган гаебенә карап, ул, гөнаһ йолу корбаны итеп, Раббыга вак терлек – сарык яки кәҗә алып килсен, һәм рухани, шул кеше үзенең гөнаһыннан арынсын өчен, корбан китерер.

7Әгәр инде ул кешенең сарык яки кәҗә китерерлек хәле булмаса, үзенең гаебе өчен Раббыга ул ике урман күгәрчене яки ике бала күгәрчен китерсен; аларның берсе – гөнаһ йолу корбаны, икенчесе тулаем яндыру корбаны булыр+. 8Ул кеше күгәрченнәрне руханига китерсен; рухани ул кошларның гөнаһ йолу өчен дигәненең башын борсын, ләкин муеннан өзмәсен, 9шул корбанның канын мәзбәхнең як-ягына чәчрәтсен, ә калган канны мәзбәхнең нигезенә түксен. Бу – гөнаһ йолу корбаны. 10Икенче күгәрченне рухани, Канунда күрсәтелгән тәртип буенча, тулаем яндыру корбаны итеп китерсен һәм ул кешене кылган гөнаһыннан арындырсын, һәм, шулай итеп, кешенең гөнаһы кичерелер.

11Әгәр инде кылган гөнаһы өчен ул кеше ике урман күгәрчене яки ике бала күгәрчен китерерлек хәлдә булмаса, алар урынына гөнаһ йолу корбаны итеп бер эфа[*] сыйфатлы бодай онының уннан бер өлешен китерсен, әмма аңа зәйтүн мае кушылырга һәм өстенә хуш исле сумала-майлар куелырга тиеш түгел, чөнки бу – гөнаһ йолу корбаны+. 12Ул аны руханига китерсен, ә рухани бүләкнең бер өлешен – бер уч он алсын да, Раббыга багышлап, мәзбәхтә, яндыру бүләкләре өстенә салып, бергә яндырсын. Бу – гөнаһ йолу корбаны. 13Рухани, шулай итеп, кешене кылган гөнаһыннан арындырыр, һәм ул кешенең гөнаһы кичерелер. Калган он исә, икмәк бүләге кебек үк, руханига тапшырылсын»+.

Гаеп йолу корбаны

14Раббы Мусага болай диде:

15– Әгәр берәр кеше, ялгышып, Раббыныкы саналган изге әйбер белән дөрес мөгамәлә итмәсә, гаеп йолу корбаны итеп, Раббыга вак терлектән кимчелексез сарык тәкәсе китерсен. Бу сарык тәкәсенең бәясе көмешләтә, шәкыл[*] белән билгеләнсен+. 16Шул кеше изге әйбер өчен түләргә һәм әйбер бәясенең биштән бер өлешен руханига өстәп бирергә тиеш. Әлеге кеше үзенең гаебеннән арынсын өчен, шул сарык тәкәсен рухани корбанга китерер, һәм аның гаебе кичерелер+.

17Кем дә булса гөнаһ эшләсә: үзе дә белешмичә, Раббы боерыгына хилафлык кылса, ул, гаепле саналып, җәзага тартылырга тиеш. 18Гөнаһ кылган кеше руханига, гаеп йолу корбаны итеп, вак терлектән кимчелексез һәм билгеле бәядәге сарык тәкәсе китерергә тиеш. Шул рәвешле, рухани, әлеге кеше үзенең белмичә кылган гаебеннән арынсын өчен, корбан китерер, һәм аның гаебе кичерелер. 19Бу – гаеп йолу корбаны, чөнки әлеге кеше Раббы каршында гаепле иде.

6

6^1Раббы Мусага болай диде:

2– Әгәр берәү Раббы алдында хилаф эш, гөнаһ кылса: иптәшенең әманәтен кире кайтармаса яисә аның берәр әйберен урласа, яки алдаса,+
3яки югалган әйберне табып та: «Тапмадым», – дип әйтсә, яки, нинди дә булса гөнаһ эш эшләп, шул турыда ялган ант итсә, 4-5ул кеше гөнаһка керә һәм гаепле була; шуңа күрә нәрсә урласа – шуны, ялганлап нәрсә алган булса – шуны, аңа әманәт итеп нәрсә бирелгән булса – шуны, кемдер югалтканны тапса – шуны, берәр әйбер турында: «Алмадым», – дип, ялган ант итсә – шуны кайтарып бирергә тиеш. Ул үзенең гаебе өчен корбан китергән вакытта, әйбер бәясенең биштән бер өлеше кадәр өстәп, әйберне хуҗасына кайтарып бирергә тиеш+. 6Үзенең гаебе өчен Раббыга ул гаеп йолу корбаны китерсен: вак терлектән кимчелексез, билгеле бәядәге сарык тәкәсен руханига алып килсен. 7Шул рәвешле, рухани, ул кеше үз гаебеннән арынсын өчен, Раббы алдына корбан китерер, һәм әлеге кешенең гаебе кичерелер.

Тулаем яндыру корбаны турындагы канун

8Раббы Мусага болай диде:

9– Һарун һәм аның угылларына әмер ит: «Тулаем яндыру корбаны китерүнең кагыйдәләре шундый: уты янып торган мәзбәхтә ул иртәнгә кадәр калырга тиеш+. 10Рухани үзенең җитен киемнәрен һәм эчтән җитен ыштанын кисен дә, мәзбәхтән тулаем яндыру корбанының көлен алып, мәзбәхнең кырыена өйсен;+
11шуннан соң, киемнәрен салып, башкасын кисен һәм әлеге көлне станнан чиста бер урынга алып чыксын+. 12Ә мәзбәхтәге ут сүнмичә янып торырга тиеш. Рухани һәр иртәне аңа утын өстәп торсын һәм аның өстенә тулаем яндыру корбанын куйсын, әлеге корбанлык мал белән бергә татулык корбанының маен яндырсын+. 13Мәзбәхтәге ут, сүнмичә, һәрвакыт янып торырга тиеш.

Икмәк бүләге турындагы канун

14Ә менә икмәк бүләге тәкъдим итү кагыйдәләре түбәндәгечә: Һарунның угыллары аны Раббы каршына, мәзбәх алдына китерергә тиеш+. 15Рухани икмәк бүләгеннән, учын тутырып, сыйфатлы бодай оны һәм зәйтүн мае, хуш исле сумала-майларның бөтенесен алсын да, бүләкнең бер өлеше буларак, мәзбәхтә яндырсын; аның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер. 16Ә калган оннан төчегә пешкән икмәк әзерләнсен, һәм Һарун белән аның угыллары аны изге урында – Очрашу чатырының ишегалдында ашасын. 17Бу икмәк ачыткы салмыйча пешерелергә тиеш. Миңа китерелгән бүләкләрнең бу өлешен Мин аларга бирәм. Бу – гөнаһ йолу корбаны, һәм ул, гаеп йолу корбаны кебек, иң изгеләрдән санала+. 18Һарун нәселенең барлык ир-атлары аны ашый ала. Бу – Раббыга багышланган яндыру бүләкләреннән аларның мәңгелек, даими өлеше. Әгәр кем дә булса бу өлешкә кагылса, изге саналыр[*]»+.

19Раббы Мусага болай диде:

20– Руханилыкка багышланган көнне Һарун һәм аның угыллары Раббыга икмәк бүләге китерергә тиеш. Эфаның уннан бер өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онын (көн дә китерелә торган икмәк күләмен) икегә бүлеп, шуның яртысын – иртән, икенче яртысын кичтән китерсеннәр. 21Зәйтүн мае салынган әлеге икмәк табада пешерелергә һәм, сындырылып, Раббы алдына куелырга тиеш; аның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер+. 22Бу эшләрне Һарун нәселеннән булган, баш рухани хезмәтенә багышланган кеше башкарсын; бу бүләк – мәңгегә Раббыныкы; ул тулысынча яндырылырга тиеш+. 23Шулай итеп, рухани китергән икмәк бүләгенең һәр төре яндырылырга тиеш, аны ашарга ярамый.

Гөнаһ йолу корбаны турындагы канун

24Раббы Мусага болай диде:

25– Һарунга һәм аның угылларына игълан ит: «Гөнаһ йолу корбаны китерү кагыйдәләре мондый: гөнаһ йолу өчен китерелгән корбанлык мал Раббы алдында, тулаем яндыру корбаны чалына торган урында чалынсын; бу иң изге корбаннардан санала+. 26Гөнаһ йолу корбанын китерүче рухани аны изге урында – Очрашу чатырының ишегалдында ашасын. 27Корбан итенә кагылган һәр нәрсә изге саналыр. Әгәр корбанның каны кием-салымга чәчрәсә, аны изге урында юарга кирәк. 28Шул ит пешкән балчык савытны – ватарга, ә бакыр савытта пешсә, аны ышкып юарга һәм чайкарга кирәк+. 29Рухани гаиләсеннән булган һәр ир кеше ул итне ашый ала; бу иң изге корбаннардан санала. 30Әгәр гөнаһ йолу корбанының каны, гөнаһ йолу өчен, Очрашу чатырындагы Изге бүлмәгә[*] кертелсә, андый корбан утта яндырылырга тиеш, аны ашарга ярамый+.

7

Гаеп йолу корбаны турындагы канун

7^1Гаеп йолу корбанын – иң изге корбанны китерүнең кагыйдәләре менә мондый:+
2гаеп йолу өчен китерелгән корбанлык мал тулаем яндыру корбаны чалына торган урында чалынсын, ә рухани аның канын мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтсен. 3-4Аның бөтен маен – койрык маен, эчке әгъзаларын каплаган маен, ике бөерен, шулай ук бил янындагы маен һәм бавыр астындагы өлешен аерып алып китерсен. 5Ә рухани аларны, Раббыга багышланган яндыру бүләге итеп, мәзбәхтә яндырсын. Бу – гаеп йолу корбаны. 6Рухани нәселеннән булган һәр ир кеше аны ашый ала; ул изге урында ашалырга тиеш, чөнки бу иң изге корбаннардан санала.

7Гөнаһ йолу корбаны өчен дә, гаеп йолу корбаны өчен дә кагыйдә бертөрле; корбан ите – корбан китерүче руханиныкы+. 8Тулаем яндыру корбанын китерүче рухани малның тиресен дә үзенә алсын. 9Мичтә, чүлмәктә яки табада пешкән һәртөрле икмәк бүләге – корбан китерүче руханиныкы+. 10Май кушылган яки кушылмаган һәртөрле икмәк бүләге – Һарун угылларыныкы, һәм ул алар арасында тигез итеп бүленсен+.

Татулык корбаны турындагы канун

11Раббыга тәкъдим ителә торган татулык корбанын китерү кагыйдәләре менә мондый:+
12әгәр кем дә булса татулык корбанын рәхмәт әйтү йөзеннән китерә икән, шуңа өстәп зәйтүн мае кушылган төче икмәкләр, зәйтүн мае белән майланган юка төче көлчәләр һәм, зәйтүн мае кушып, сыйфатлы бодай оныннан пешергән икмәкләр китерсен;+
13рәхмәт әйтү йөзеннән китерелгән татулык корбаны белән бергә ачыткы салып пешергән икмәк тә китерсен; 14һәртөрле икмәк бүләгенең бер өлешен Раббыга багышлап китерсен; ул өлеш – татулык корбанының канын мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтүче руханиныкы. 15Рәхмәт әйтү йөзеннән китерелгән татулык корбанының ите тәкъдим ителгән көнне үк ашалырга тиеш, аны иртәнгә калдырырга ярамый+.

16Әгәр кем дә булса әйткән нәзере буенча яисә ихтыяри рәвештә корбан китерә икән, корбан итен тәкъдим ителгән көнне дә, икенче көнне дә ашарга ярый+. 17Өченче көнгә калган корбан ите яндырылырга тиеш. 18Татулык корбанының ите өченче көнне дә ашала икән, бу корбан Раббы тарафыннан кабул ителмәс, һәм корбан китерүчегә аның савабы булмас – бу инде нәҗес ит санала, һәм аны ашаучы җәзага тартылсын. 19Корбан итенә нинди дә булса нәҗес нәрсә тисә, аны ашарга ярамый, ул ит яндырылырга тиеш. Корбан итен пакь кеше генә ашый ала. 20Әгәр дә нәҗесләнгән берәр кеше Раббының татулык корбаны итен ашый икән, андый кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш+. 21Әгәр берәү кеше нәҗеслегенә, чиста булмаган хайванга яисә ниндидер нәҗеслеккә кагылса һәм Раббының татулык корбаны итен ашаса, андый кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш».

22Раббы Мусага болай диде:

23– Исраилиләргә игълан ит: «Сыер маен да, сарык маен да, кәҗә маен да ашамагыз+. 24Үлгән яки ерткыч җанвар ботарлаган терлекнең маен төрле кирәк-яракка файдаланырга мөмкин, әмма аны ашарга ярамый+. 25Әгәр кем дә булса Раббыга яндыру корбаны итеп китерелгән малның маен ашый икән, андый кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш. 26Кайда гына яшәсәгез дә, кош канын да, хайван канын да ашамагыз+. 27Кан ашаган кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш».

28Раббы Мусага болай диде:

29– Исраилиләргә игълан ит: «Раббыга багышланган татулык корбаны китерүче кеше шул корбанның бер өлешен Раббыга китерсен. 30Раббыга яндыру корбанын ул үз кулы белән китерсен – корбан малының маен түш ите белән бергә аерып алсын да, Раббыга багышлануын күрсәтер өчен, түш итен Аның алдында күтәреп селкесен. 31Рухани корбанның маен мәзбәхтә яндырсын, ә түш ите Һарунга һәм аның угылларына булсын+. 32Татулык корбанының арткы уң боты руханига бүләк итеп бирелсен. 33Корбан малының арткы уң боты – корбанлыкның канын һәм маен Раббыга китерүче Һарун углының өлешедер. 34Татулык корбанының күтәреп селкегән түш итен һәм тәкъдим ителгән арткы уң ботын Мин, Исраил халкыннан алып, рухани Һарунга һәм аның угылларына бирәм. Бу – Исраил халкыннан аларга һәрчак бирелә торган өлеш».

35Һарун һәм аның угыллары Раббы алдында рухани булып хезмәт итәр өчен тәгаенләнгән көннән башлап, Раббыга китерелгән яндыру бүләкләреннән аларга тиешле өлеш әнә шул. 36Һарун һәм аның угылларына май сөртелгән көнне Исраил халкына Раббы: «Бу өлеш буыннан-буынга аларга бирелергә тиеш», – дип әмер итте.

37Тулаем яндыру корбаны, икмәк бүләге, гөнаһ йолу корбаны, гаеп йолу корбаны, руханилыкка багышлау корбаны һәм татулык корбаны китерүнең кагыйдәләре әнә шундый. 38Исраилиләр Раббыга корбаннар китерсен өчен, шушы кагыйдәләрне Раббы Мусага Синай чүлендәге Синай тавында белгертте.

8

Һарун һәм аның угылларының руханилыкка багышлануы

8^1•Раббы Мусага болай диде:

2-3– Һарунны һәм аның угылларын алып кил; үзең белән шулай ук аларның киемнәрен, изгеләндерү маен, гөнаһ йолу корбаны өчен үгез бозау, ике сарык тәкәсе, бер кәрзин төче икмәк ал да бар халыкны Очрашу чатыры алдына җый.

4Раббы ничек әмер иткән булса, Муса шулай эшләде: халык Очрашу чатыры алдына җыелды. 5Шуннан соң Муса халыкка:

– Раббы менә шулай эшләргә әмер итте, – диде.

6-7Муса Һарунны, аның угылларын алып килеп коендырды; Һарунга күлмәк кидерде, биленә пута буды, өстенә япанча кигертеп, эфод яптырып, өстеннән бизәкле билбау буды – эфодны шулай ныгытып бәйләде. 8Шуннан соң Һарунга руханилык күкрәкчәсен кигертеп, күкрәкчә эченә урим һәм туммим салды;+
9баш киеме кидерде һәм, Раббы әмер иткәнчә, аның алгы ягына алтынланган изгелек билгесен беркетте+.

10Шуннан соң Муса, изгеләндерү маен алып, чатырга һәм андагы бар нәрсәгә май сөртте; ул аларны шул рәвешле изгеләндерде+. 11Май алып, җиде мәртәбә мәзбәхкә чәчрәтте, мәзбәхкә һәм аның бөтен әсбапларына, юынгычка һәм аның аскуймасына май сөртте; ул аларны шул рәвешле изгеләндерде. 12Һарунның башына да изгеләндерү мае коеп, Һарунны Раббы хезмәтенә багышлады+. 13Шуннан соң Муса Һарунның угылларын алып килде һәм, Раббы кушканча, аларга күлмәк кидерде, пута белән билләрен буды, баш киеме кидерде.

14Аннары Муса гөнаһ йолу корбаны булган үгез бозауны алып килде; Һарун һәм аның угыллары кулларын бозауның башына куйдылар. 15Муса, әлеге бозауны чалып, канын алды да, бармагы белән мәзбәхнең мөгезләренә һәрьяклап сөртеп, мәзбәхне пакьләде, ә калган канны мәзбәх нигезенә түкте. Нәҗеслектән пакьләп, ул аны шул рәвешле изгеләндерде+. 16Муса, үгез бозауның эчке әгъзаларын каплаган маен, бавыр астындагы өлешен, мае белән бергә ике бөерен алып, аларны мәзбәхтә яндырды+. 17Ул, Раббы кушканча, үгез бозауны, аның тиресен, итен һәм эчендәге шакшыларын станнан читкә китеп яндырды+.

18Аннан соң Муса тулаем яндыру корбаны өчен сарык тәкәсе алып килде; Һарун һәм аның угыллары кулларын тәкәнең башына куйдылар. 19Муса аны чалды һәм канын мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтте; 20тәкәне, кисәкләргә бүлеп, башы һәм мае белән бергә яндырды. 21Аннары сарыкның эчке әгъзаларын һәм аякларын юды да бөтен тәкәне, тулаем яндыру корбаны итеп, мәзбәхтә яндырды. Менә бу, Раббы Мусага әмер иткәнчә, Раббыга багышланган, исе Раббы күңеленә хуш килгән яндыру бүләге+.

22Шуннан соң Муса икенче сарык тәкәсен алып килде. Монысы руханилыкка багышлаганда китерелә торган корбан иде. Һарун һәм аның угыллары кулларын тәкәнең башына куйдылар. 23Муса аны суйды да канын Һарунның уң колак яфрагына, уң кулының һәм уң аягының баш бармакларына сөртте+. 24Муса шулай ук Һарунның угылларын алып килде һәм канны аларның уң колак яфракларына, шулай ук уң кулларының һәм уң аякларының баш бармакларына сөртте, ә канның калганын мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтте. 25-26Шуннан соң ул тәкәнең маен – койрык маен, бөтен эчке әгъзаларын каплаган маен, аның бавыр астындагы өлешен, майлары белән бергә ике бөерен һәм арткы уң ботын алды; һәм Раббы алдына куелган кәрзиндәге төче икмәкләрдән бер күмәч, бер майлы икмәк һәм бер юка көлчә алды да аларны корбанның майлары һәм арткы уң боты өстенә куйды. 27Һарун һәм аның угыллары боларның һәммәсен, Мусадан кулларына алып, күтәреп селкеделәр дә Раббы алдына махсус бүләк итеп китерделәр. 28Аннары Муса, алар кулыннан бар нәрсәне алып, тулаем яндыру корбаны өстенә куйды һәм руханилыкка багышлаганда китерелә торган корбан итеп яндырды. Бу – Раббыга багышланган, исе Раббы күңеленә хуш килгән яндыру бүләге. 29Муса, корбанның түш итен алып, махсус бүләк итеп, Раббы алдында күтәреп селкеде; бу – руханилыкка багышлаганда китерелә торган корбан тәкәсеннән, Раббы әмер иткәнчә, Мусага тигән өлеш.

30Аннары Муса, изгеләндерү маен һәм мәзбәхтәге канны алып, Һарунга һәм аның угылларына, шулай ук аларның киемнәренә чәчрәтте; Һарунны һәм аның киемнәрен, аның белән бергә угылларын һәм угылларының киемнәрен ул шул рәвешле изгеләндерде.

31Һарунга һәм аның угылларына Муса болай диде:

– Очрашу чатыры алдында ит пешерегез һәм аны шунда ук, руханилыкка багышлаганда кулланыла торган кәрзиндәге икмәк белән ашагыз, чөнки миңа: «Аны Һарун һәм аның угыллары ашарга тиеш», – дип әмер ителде. 32Ә калган итне һәм икмәкне яндырыгыз. 33Сезне руханилыкка багышлау йоласы тәмамланганчы, ягъни җиде көн буена, Очрашу чатыры алдыннан читкә китмәгез, чөнки бу йола җиде көнгә сузылачак. 34Бүген без башкарган эшләр, сезне гөнаһтан арындыру өчен, Раббы әмере белән эшләнде. 35Җиде көн буена көндез һәм төнлә Очрашу чатыры алдында булыгыз һәм, үләсегез килмәсә, Раббы таләп иткәнчә эшләгез, чөнки миңа шулай әмер ителде.

36Һарун һәм аның угыллары Муса аша җиткерелгән Раббы әмерләрен тулысынча үтәделәр.

9

Руханиларның эшли башлавы

91-2Сигезенче көнне Муса, Һарунны, аның угылларын һәм Исраилнең өлкәннәрен чакырып алып, Һарунга болай диде:

– Гөнаһ йолу корбаны итеп, кимчелексез бер үгез бозау, ә тулаем яндыру корбаны итеп, кимчелексез бер сарык тәкәсе ал да Раббы каршына алып кил. 3-4Шуннан исраилиләргә игълан ит: «Раббы алдында корбан китерү өчен, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе, тулаем яндыру корбаны итеп, берәр яшьлек кимчелексез бер бозау белән бер бәрән, татулык корбаны итеп, бер үгез белән бер сарык тәкәсе һәм зәйтүн мае кушылган икмәк бүләге алыгыз, чөнки бүген сезнең алда Раббы пәйда булачак».

5Муса әмер иткән нәрсәләрне Очрашу чатыры алдына китерделәр, һәм бар халык Раббы каршына килеп басты. 6Муса болай диде:

– Боларны эшләргә сезгә, каршыгызда Раббы шөһрәте пәйда булсын өчен, Раббы Үзе әмер итте.

7Муса Һарунга әйтте:

– Раббы әмер иткәнчә, мәзбәх янына бар да, үзең һәм халык гөнаһтан арынсын өчен, гөнаһ йолу корбаныңны һәм тулаем яндыру корбаныңны тәкъдим ит; халык гөнаһтан арынсын өчен, шулай ук халыкның да корбанын тәкъдим ит.

8Шуннан соң Һарун, мәзбәх янына килеп, үзе өчен гөнаһ йолу корбаны булган үгез бозауны чалды. 9Аның угыллары аңа корбан каны бирде, һәм ул, бармагын канга манып, мәзбәхнең мөгезләренә сөртте, ә калган канны мәзбәхнең нигезенә түкте. 10Ә гөнаһ йолу корбанының маен, бөерләрен, бавыр астындагы өлешен, Раббы Мусага әмер иткәнчә, мәзбәхтә яндырды. 11Ите белән тиресен исә станнан читкә алып китеп яндырды+.

12Шуннан соң Һарун тулаем яндыру корбанын чалды; угыллары аңа корбан каны бирде, һәм ул шушы канны мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтте. 13Аңа, тураклап, тулаем яндыру корбанын һәм корбанның башын китерделәр, һәм Һарун аларны мәзбәхтә яндырды, 14ә эчке әгъзаларын һәм аякларын, юып, мәзбәхтә, әлеге тулаем яндыру корбаны өстендә яндырды.

15Шуннан Һарун халыкның корбанлыкларын китерде: халыкның гөнаһы өчен бирелгән кәҗә тәкәсен чалды да аны, элеккесе кебек, гөнаһ йолу корбаны итеп тәкъдим итте. 16Шулай ук тулаем яндыру корбаннарын да китерде, аларны Канун таләп иткәнчә тәкъдим итте. 17Аннары Һарун, икмәк бүләге китереп, шуннан бер уч тутырып алды да мәзбәхтә яндырды, һәм бу – иртәнге тулаем яндыру корбаныннан тыш китерелгән бүләк иде. 18Аннары Һарун халык тарафыннан татулык корбаннары итеп бирелгән үгез белән сарык тәкәсен чалды; угыллары аңа корбан каны бирделәр, һәм ул аны мәзбәхнең һәр ягына чәчрәтте. 19-20Алар, үгезнең һәм сарык тәкәсенең майларын – койрык маен, эч маен, бөерләрен һәм бавыр астындагы өлешен алып, түш ите өстенә куйдылар. Һарун шушы майларны мәзбәхтә яндырды. 21Шуннан Һарун үгезнең һәм сарык тәкәсенең түш итен һәм арткы уң ботын, Муса кушканча, махсус бүләк итеп, Раббы алдында күтәреп селкеде.

22Һарун, кулларын күтәреп, халыкка фатиха бирде. Гөнаһ йолу корбанын, тулаем яндыру корбанын һәм татулык корбанын тәкъдим иткәннән соң, мәзбәхтән түбән төште. 23Шуннан соң Муса белән Һарун Очрашу чатырының эченә керделәр. Чатырдан чыккач, халыкка фатиха бирделәр. Менә шулвакыт барча халык алдында Раббы Үзенең дан-шөһрәтен күрсәтте:+
24Раббы тарафыннан ялкын килде дә мәзбәх өстендәге тулаем яндыру корбанын һәм майларны яндырып бетерде; моны күргән барча халык шатлыктан кычкырып җибәрде һәм йөзе белән җиргә капланды+.

10

Надаб белән Абиһуның үлеме

10^1Һарунның угыллары – Надаб белән Абиһу – үзләренең сумала-майлар көйрәтү савытларына янып торган күмер һәм хуш исле сумала-майлар салдылар да Раббы рөхсәт итмәгән шул утны Аның хозурына китерделәр+. 2Шулвакыт Раббы хозурыннан ялкын бөркелеп чыкты да аларны өтеп алды – һәм алар Раббы алдында һәлак булдылар+. 3Шуннан Муса Һарунга әйтте:

«Миңа якынлашкан кешеләргә изгелегемне күрсәтермен,
бөтен халык алдында Миңа дан өстәлер», –

дигән иде Раббы. Һарун эндәшмәде+.

4Шуннан соң Муса, Һарун абыйсы Уззиелнең угылларын – Мишаил белән Элсафанны чакырып алып, аларга болай диде:

– Бирегә килегез, туганнарыгызның җәсәдләрен Изге бүлмәдән алып чыгып, станнан читкә китегез+.

5Алар килделәр һәм, Муса әйткәнчә, мәетләрне, киемнәреннән тотып, станнан читкә алып чыктылар.

6Муса Һарунга һәм аның угыллары Элгазар белән Итамарга болай диде:

– Үлмәс өчен һәм бар халыкка Раббының ачуы кабармасын өчен, чәчләрегезне тузгытмагыз һәм киемнәрегезне ерткаламагыз, әмма туганнарыгыз, Исраилнең бар халкы, Раббы яндырып үтергән кардәшләрегезне кызганып кайгы кичерергә мөмкин+. 7Ә сез, үләсегез килмәсә, Очрашу чатыры алдыннан читкә китмәгез, чөнки сез Раббыга багышландыгыз – сезгә изгеләндерү мае сөртелде.

Алар нәкъ Муса кушканча эшләделәр+.

Руханиларның эше турындагы кагыйдәләр

8Раббы Һарунга болай диде:

9– Үләсегез килмәсә, син һәм синең угылларың, Очрашу чатырына кергәндә, шәраб һәм каты эчемлекләр эчәргә тиеш түгел. Сезнең киләчәк буыннар өчен мәңгелек кагыйдә бу+. 10-11Сез изгене – изге булмаганнан, чистаны нәҗестән аера белергә һәм исраилиләрне Раббының Муса аркылы җиткерелгән барлык кагыйдәләренә өйрәтергә тиеш+.

12Муса Һарунга һәм аның исән калган угыллары Элгазар белән Итамарга болай диде:

– Раббыга багышланган яндыру бүләкләреннән артып калган икмәк бүләген алып, төчегә көлчә пешерегез дә мәзбәх янында ашагыз, чөнки бу иң изге бүләкләрдән санала. 13Аны изге урында ашагыз, чөнки бу – Раббыга багышланган яндыру бүләкләреннән сезгә һәм угылларыгызга тигән өлеш. Бу хакта миңа Раббы шулай дип әмер итте+. 14Күтәреп селкегән түш итен, тәкъдим ителгән арткы уң ботны сез, сезнең угыллар вә кызлар чиста саналган урында ашый аласыз, чөнки бу – исраилиләр китергән татулык корбаннарыннан сезгә һәм балаларыгызга тигән өлеш. 15Яндыру корбаны буларак китерелгән малның майлары белән бергә махсус бүләк саналган арткы бот һәм күтәреп селкегән түш ите Раббы алдына китерелергә тиеш. Әлеге бот һәм түш ите, Раббы әмер иткәнчә, сезнең һәм балаларыгызның мәңгелек өлеше.

16Муса аннары гөнаһ йолу корбаны өчен тәгаенләнгән кәҗә тәкәсен эзләргә кереште, ләкин ул инде яндырылган иде. Муса, Һарунның исән калган угыллары Элгазар белән Итамарны ачуланып, алардан сорады:+

17– Ни өчен сез гөнаһ йолу корбанын изге урында ашамадыгыз? Ул корбан бит иң изгеләрдән санала; ул сезгә Раббы алдында халыкның гөнаһын йолу өчен, халык гөнаһтан арынсын өчен бирелгән. 18Бу корбанлыкның канын Изге бүлмәгә алып кермәгәч, сез аны, мин әмер иткәнчә, изге урында ашарга тиеш идегез+.

19Һарун Мусага болай диде:

– Менә бүген угылларым гөнаһ йолу корбанын һәм тулаем яндыру корбанын Раббы алдына китерделәр, ләкин минем белән теге хәл килеп чыкты. Әгәр мин бүген гөнаһ йолу корбанын ашаган булсам, Раббы моны хуплар идеме?!

20Һарунның җавабын ишеткәч, Муса аның белән килеште.

11

Чиста һәм нәҗес хайваннар

11^1•Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

2– Исраилиләргә игълан итегез: «Җир йөзендәге барлык хайваннардан сезгә ашарга яраклылары[*] түбәндәгеләр:+
3аеры тояклы күшәүче теләсә нинди хайван. 4Аеры тояклы, ләкин күшәмәүче, яисә күшәүче, әмма аеры тояклы булмаган хайванның итен ашарга ярамый. Дөя күшәсә дә, аеры тояклы түгел, сезнең өчен ул хәрәм. 5Шулай ук кушаяк, күшәсә дә, аеры тояклы түгел, сезнең өчен ул хәрәм. 6Куян, күшәсә дә, аеры тояклы түгел, сезнең өчен ул хәрәм. 7Дуңгыз аеры тояклы булса да күшәми, сезнең өчен ул хәрәм. 8Бу хайваннарның итен ашамагыз һәм үләксәсенә кагылмагыз, сезнең өчен алар хәрәм.

9Диңгез вә елга суларында канатлы һәм тәңкәле җан ияләренең һәммәсен ашый аласыз. 10Диңгезләрдә, елгаларда яшәүче канатсыз һәм тәңкәсез җан ияләре – суда мыжлап торган хәшәрәт яисә башка тереклек ияләре сезнең өчен хәрәм. 11Болар сезнең өчен хәрәм: аларның итен ашамагыз; үләксәләрен дә хәрәм санагыз. 12Суда яшәүче канатсыз һәм тәңкәсез хайваннарның барысы да сезнең өчен хәрәм.

13-19Кошлардан түбәндәгеләре сезнең өчен хәрәм: бөркет, гриф, диңгез бөркете, тилгән, лачынның һәр төре, козгынның һәр төре, тәвә кошы, ябалак, акчарлак, карчыганың һәр төре, байгыш, балык аулаучы, ибис, ак ябалак, чүл ябалагы, сип, ләкләк, челән һәм аның һәр төре, һөдһөд һәм ярканат. Аларны ашарга ярамый.

20Дүрт аякланып йөрүче канатлы бөҗәкләрнең һәммәсе сезнең өчен хәрәм. 21Әмма җир өстендә сикереп йөрү өчен җайланган аяклары, канатлары булган бөҗәкләрне ашарга мөмкин. 22Зур саранчаның, кечкенә саранчаның, чикерткәнең һәм шөрчекнең һәр төрен ашарга ярый+. 23Дүрт аягы, канаты булган башка бөҗәкләр сезнең өчен хәрәм.

24Түбәндәге хайваннарның үләксәсенә кагылган һәркем кичкә кадәр нәҗес булыр. 25Аларның үләксәсенә кагылган һәркем үзенең киемнәрен юарга тиеш, һәм кичкә кадәр ул нәҗес булыр+. 26Тояклары аерылмаган яки күшәмәүче теләсә кайсы хайван сезнең өчен нәҗес; аларның үләксәсенә кагылган һәркем нәҗес булыр. 27Дүрт тәпиле барлык җанварлар сезнең өчен хәрәм; аларның үләксәләренә кагылган һәркем кичкә кадәр нәҗес булыр. 28Аларның үләксәләренә кагылган һәркем үзенең киемнәрен юарга тиеш, һәм кичкә кадәр ул нәҗес булыр. Болар барысы да сезнең өчен хәрәм.

29-30Сөйрәлүчеләр арасыннан сезнең өчен чиста булмаганнары менә болар: сукыр тычкан, тычкан, кәлтәнең һәр төре. 31Барлык сөйрәлүчеләр арасыннан сезнең өчен чиста булмаганнары әнә шулар. Аларның үләксәләренә кагылган теләсә кем кичкә кадәр нәҗес булыр. 32Әгәр бу хайваннардан берәрсе, үлеп, нинди дә булса эштә кулланыла торган агач әйбергә, чүпрәк-чапракка, тирегә яки капчыкка төшсә, шулар барысы да нәҗес булыр, һәм аларны суга салырга кирәк, алар кичкә кадәр нәҗес калыр, шуннан соң чистарыр+. 33Шулардан берәрсенең үләксәсе балчык савыт эченә төшсә, савыт эчендәге әйбер нәҗес саналыр, ә ул савытны ватарга кирәк+. 34Әгәр ашарга яраклы берәр ризык өстенә шул савыттан су салынса, ул ризык нәҗес саналыр, һәм андый савыт эчендәге һәртөрле эчемлек тә нәҗес булыр. 35Җанварның үләксәсе төшкән бар нәрсә нәҗес булыр; мичкә яки учакка төшкән булса, аларны җимерегез. Алар сезнең өчен нәҗес, аларны нәҗес исәпләгез. 36Үләксә төшкән чишмә яки су саклау урыны гына үзенең чисталыгын җуймас, әмма үләксәгә кагылган һәркем нәҗес саналыр. 37Үләксәнең нинди дә булса өлеше чәчүлек орлыгы өстенә төшсә, ул орлык чисталыгын җуймас. 38Ә инде бүрттерергә салынган орлык өстенә төшсә, ул орлык сезнең өчен нәҗес булыр.

39Ашарга яраклы берәр хайван үлсә, аның үләксәсенә кагылган кеше кичкә кадәр нәҗес саналыр+. 40Әлеге хайванның итен ашаган кеше үзенең киемнәрен юарга тиеш, һәм кичкә кадәр ул нәҗес булыр; хайван үләксәсенә кагылган кеше дә үзенең киемнәрен юарга тиеш, һәм кичкә кадәр ул нәҗес булыр.

41Сөйрәлүчеләрнең һәммәсе сезнең өчен хәрәм, аларны ашарга ярамый. 42Сөйрәлүчеләрнең – шуышып йөрүчеме ул, дүрт яки күбаяклымы – берсен дә ашамагыз, чөнки алар хәрәм. 43Бернинди сөйрәлүче белән дә үзегезне нәҗесләмәгез – алар сезне пычратмасын. 44Мин – сезнең Раббы Аллагыз; үзегезне изгеләндерегез һәм изге булыгыз, чөнки Мин изге; сөйрәлүчеләр белән үзегезне пычратмагыз+. 45Сезнең Аллагыз булыр өчен, сезне Мисыр җиреннән алып чыккан Раббы – Миндер, шулай булгач, изге булыгыз, чөнки Мин изге.

46Хайваннар, кошлар, суда яшәүчеләр һәм сөйрәлүчеләр хакындагы канун әнә шундый. 47Нәҗесне – чистадан, ашарга яраклы хайванны ашарга ярамаганнан аерырга тиеш сез»+.

12

Бала тудыру турындагы канун

12^1Раббы Мусага болай диде:

2– Исраилиләргә игълан ит: «Әгәр берәр хатын, балага узып, ир бала тудырса, ул хатын, күрем вакытындагы кебек, җиде көн нәҗес булыр+. 3Ир баланы сигезенче көндә сөннәткә утыртырга кирәк;+
4ә хатын-кыз, кан килүдән чистарынганчы, утыз өч көн дәвамында һичнинди изге нәрсәгә кагылмаска, Изге чатырга кермәскә тиеш+.

5Кыз бала тудыручы хатын, күрем вакытындагы кебек, ике атна нәҗес булыр; алтмыш алты көн узып, кан килү тукталганнан соң гына, пакь саналыр. 6Ир яки кыз бала тапканнан соң, чистарыну көннәре тәмамлангач, ул хатын, тулаем яндыру корбаны өчен бер яшьлек бәрән һәм гөнаһ йолу корбаны өчен бала күгәрчен яки урман күгәрчене алып, Очрашу чатыры алдына руханига китерсен. 7Рухани, шул корбаннарны Раббыга китереп, хатынны кан килү нәҗеслегеннән арындырыр, һәм ул хатын пакь булыр. Ир яки кыз бала тудырган хатын өчен канун әнә шундый.

8Әгәр дә хатынның бәрән алып килерлек хәле булмаса, берсен – тулаем яндыру корбаны, ә икенчесен гөнаһ йолу корбаны итеп, ике урман күгәрчене яки ике бала күгәрчен китерсен. Рухани аны нәҗеслегеннән арындырыр, һәм хатын, шулай итеп, пакь булыр»+.

13

Тире авыруы турындагы канун

13^1Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

2– Әгәр берәр кешенең тәнендә шеш, тимгел яисә җилсенү барлыкка килсә һәм аның йогышлы тире авыруына әйләнү ихтималы булса, ул кешене рухани Һарун яки аның угылларының берәрсе янына алып барырга кирәк. 3Рухани аның тәнендәге җәрәхәтне тикшерсен. Әгәр җәрәхәт өстендәге төк агарган һәм җәрәхәт тирәнгә киткән икән, бу – йогышлы тире авыруы билгесе. Рухани, карап, хаста булган кешене нәҗес дип игълан итсен+. 4Әгәр тәндәге ак тимгел тирәнгә китмәгән һәм тимгел өстендәге төкләр агармаган икән, рухани әлеге кешене, башкалардан аерып, җиде көнгә ябып куйсын. 5Җиденче көнне рухани аны тикшерсен; әгәр җәрәхәт элекке хәлендә калса һәм җәелмәгән булса, рухани аны тагын җиде көн аерып тотсын. 6Җиденче көнне рухани әлеге кешене тагын карасын һәм, җәрәхәтнең кызыллыгы кимесә, һәм ул җәелмәгән булса, кешене пакь дип игълан итсен. Бу – бары тик тимгел генә; кеше үзенең киемнәрен юсын, һәм шуннан ул пакь саналыр+. 7Ләкин руханига күренгән һәм пакь дип игълан ителгән кешенең тәнендә тимгел җәелә икән, ул икенче тапкыр руханига күренергә тиеш. 8Рухани, тимгелнең җәелүен күреп, әлеге хаста кешене нәҗес дип игълан итсен: бу – йогышлы тире авыруы.

9Берәр кешедә йогышлы тире авыруы булса, ул руханига китерелергә тиеш. 10-11Рухани аны карасын, һәм кешенең тәнендәге шеше ак төстә булып, төкләре агарган һәм шеш тирәли җәрәхәт ясалса, бу – озакка сузыла торган йогышлы тире авыруы; рухани әлеге кешене нәҗес дип игълан итсен, әмма аны башкалардан аерырга боермасын, чөнки ул инде нәҗес. 12-13Әгәр тире авыруы бу кешене баштанаяк каплап алса, һәм рухани аның бөтен тәнен әлеге авыру каплаганны күрсә, бөтен тәне агарганга күрә, рухани аны пакь дип игълан итсен – тулысынча агарган кеше пакь санала. 14Ә инде җәрәхәте күренсә, әлеге кеше нәҗес саналыр. 15Җәрәхәтен күргәннән соң, рухани бу кешене нәҗес дип игълан итсен: җәрәхәт – йогышлы тире авыруының билгесе, бу нәҗеслектер. 16Әгәр җәрәхәт үзгәрсә һәм агарса, авыру кеше руханига барырга тиеш. 17Рухани аны карасын: әгәр җәрәхәт агарган булса, авыру кешене пакь дип игълан итсен, һәм кеше пакь саналыр.

18-19Әгәр берәүнең тәнендә эренле шеш булып, ул төзәлсә, һәм шеш урынында ак төстәге шеш яисә аксыл-ал төстәге җилсенгән тимгел барлыкка килсә, ул кеше руханига күренергә тиеш. 20Рухани аны карасын. Әгәр шеш яки җилсенгән тимгел тире астында булып, төкләре агарса, рухани ул кешене нәҗес дип игълан итсен. Бу – чуан өстендә хасил булган йогышлы тире авыруы. 21Әгәр рухани тимгел өстендәге төкнең агармавын һәм тимгелнең тирәнгә китмәвен күрсә, өстәвенә, тимгелнең төсе тонык булса, рухани ул кешене, башкалардан аерып, җиде көнгә ябып куйсын. 22Әгәр дә авыру тире өстендә җәелсә, рухани ул кешене нәҗес дип игълан итсен, чөнки бу – йогышлы авыру. 23Ә инде җилсенгән тимгел үз урынында калса һәм артык җәелмәсә, бу – тимгелдән калган яра эзе генә, һәм рухани ул кешене пакь дип игълан итсен.

24-25Кемнең дә булса тиресе утта пешеп, ул урын аксыл-ал яки ак төстәге тимгел шикелле булса, рухани тимгел өстендәге төкнең үзгәрүен һәм тимгелнең тирәнгә үтүен күрсә, бу – тире пешкән урында хасил булган йогышлы тире авыруы; рухани андый кешене нәҗес дип игълан итсен, чөнки бу – йогышлы тире авыруы. 26Әгәр рухани тимгел өстендәге төкнең агармавын һәм тимгелнең тирәнгә китмәвен күрсә, өстәвенә, аның төсе тонык булса, рухани ул кешене, башкалардан аерып, җиде көнгә ябып куйсын. 27Җиденче көнне рухани аны кабат тикшерсен. Әгәр тимгел җәелгән булса, ул кешене нәҗес дип игълан итсен, чөнки бу – йогышлы тире авыруы. 28Әгәр дә инде тимгел үз урынында калса һәм җәелмәсә, өстәвенә, тимгелнең төсе тонык булса, бу – утта пешкәнлектән хасил булган яра эзе. Рухани әлеге кешене пакь дип игълан итсен, чөнки бу – утта пешүдән калган яра эзе генә.

29-30Әгәр берәр ир-ат яки хатын-кызның башында яки иягендә җәрәхәт булса, рухани ул җәрәхәтне карасын. Җәрәхәт тирәнгә үтеп, төкләре саргылт һәм нәзек булса, рухани ул кешене нәҗес дип игълан итсен, чөнки бу таз. Бу – баш яки ияктәге йогышлы тире авыруы. 31Әгәр рухани, җәрәхәтне тикшереп, аның тирәнгә китмәвен һәм өстендә кара төк булмавын күрсә, бу кешене ул, башкалардан аерып, җиде көнгә ябып куйсын. 32-33Җиденче көнне рухани аны кабат тикшерсен; әгәр кешенең тазы тәненә җәелмәсә һәм аның өстендә саргылт төк булмаса, тазы тирәнгә китмәсә, хаста кешенең чәчен кыркырга, әмма тазлы урынга кагылмаска кирәк. Шуннан соң рухани ул кешене икенче мәртәбә җиде көнгә ябып куйсын. 34Җиденче көнне рухани хаста кешене тагын карасын; әгәр тазы җәелмәгән һәм тирәнгә китмәгән булса, рухани аны чиста дип игълан итсен; ул кеше үзенең киемнәрен юарга тиеш, шуннан ул пакь саналыр+. 35-36Ләкин, чистарынганнан соң, әлеге кешенең тазы җәелеп китсә, рухани аны тагын тикшерсен; әгәр тазы тәнгә җәелсә, саргылт төкне эзләп торырга да кирәкми – бу кеше нәҗес. 37Әгәр инде, рухани фикеренчә, авырткан урын үзгәрмәгән һәм анда кара төкләр үсеп чыккан икән, димәк, ул кеше пакь, аның тазы беткән; рухани аны пакь дип игълан итсен.

38-39Әгәр берәр ир-ат яки хатын-кызның тәнендә ак тимгелләр барлыкка килсә, рухани аны тикшерсен; тимгелләр аксыл-тонык булса, бу – тире өстендә барлыкка килгән йогышсыз тимгелләр генә: андый кеше пакь санала.

40Әгәр берүнең чәче коелса, ул – пеләш башлы, ләкин чиста санала. 41Әгәр башының алгы өлешендә чәче коелса, бу кеше – пеләш башлы, ләкин чиста санала. 42Әгәр инде башындагы чәчсез урында аксыл-ал төстәге тимгел күренсә, димәк, шул урында йогышлы тире авыруы барлыкка килгән. 43-44Рухани аны тикшерсен; әгәр башындагы чәчсез урында йогышлы тире авыруына охшаган аксыл-ал төстәге шеш булса, димәк, ул кешедә – йогышлы тире авыруы, һәм ул нәҗес; андый кешене рухани нәҗес дип игълан итсен, чөнки аның башында – йогышлы тире авыруы.

45Йогышлы тире авыруы булган мондый кеше ертык киемнәр кияргә, чәчен тузгытырга, йөзенең аскы өлешен капларга, ә йөргән чакта: «Нәҗес! Нәҗес!» – дип кычкырырга тиеш. 46Андый кеше, авыруыннан терелгәнче нәҗес булып, станнан читтә ялгызы гына яшәргә тиеш+.

Кием-салымдагы күгәрек турындагы канун

47-49Йон яки җитен тукымадан тегелгән киемне, җитен яки йон җептән бәйләнгән яисә тукылган тукыманы, күнне яки күннән эшләнгән әйберне яшькелт яисә кызгылт күгәрек баса икән, бу – үсә-тарала торган күгәрек, һәм аны руханига күрсәтергә кирәк. 50Рухани аны тикшерсен һәм күгәрекле әйберне җиде көнгә аерып куйсын. 51Җиденче көнне рухани аны тагын тикшерсен, һәм, әгәр күгәрек киемгә, бәйләнгән яки тукылган тукымага яисә күннән эшләнгән әйбергә җәелгән булса, бу – зарарлы күгәрек, һәм әйбер нәҗес санала. 52Рухани күгәрекле ул киемне – тукыманы, йоннан бәйләнгән, җитен яки күн әйберне яндырсын, чөнки бу – зарарлы күгәрек, ул кием яндырылырга тиеш.

53-54Әгәр дә рухани әлеге киемдә – тукымада, йоннан бәйләнгән, җитен яки күн әйбердә – күгәрекнең җәелмәгәнен күрсә, аны юарга әмер бирсен һәм тагын җиде көнгә аерып куйсын. 55Күгәрекле әйберне юганнан соң, рухани аны тагын тикшерсен; әгәр күгәрекнең төсе үзгәрмәсә, гәрчә ул җәелмәсә дә, бу әйбер нәҗес. Күгәрек әйбернең эчендә яки тышында булуына карамастан, әлеге әйбер яндырылырга тиеш. 56-58Әйберне юганнан соң, рухани күгәрекнең тоныклануын күрсә, күгәрек булган урынны киемнән – күннән, йоннан бәйләнгән әйбердән яисә тукымадан ертып алсын. Әгәр күгәрек тагын килеп чыкса, димәк, ул җәелгән; күгәрекле бу әйбер яндырылырга тиеш. Әгәр, әйберне юганнан соң, күгәрек бетә икән, ул әйбер икенче мәртәбә юылырга тиеш, шуннан соң ул чиста була.

59Күгәрек баскан йон яки җитен киемне, тукыманы, бәйләнгән яки күннән эшләнгән әйберне нәҗес яки чиста дип игълан итү хакындагы канун әнә шундый.

14

Йогышлы тире авыруыннан чистарыну турындагы канун

14^1Раббы Мусага болай диде:

2– Йогышлы тире авыруыннан терелгәннән соң пакьләнү турындагы канун менә шундый: хаста кешене руханига китерсеннәр,+
3-4һәм рухани, станнан читкә чыгып, аны тикшерсен. Әгәр хаста кеше йогышлы тире авыруыннан арынган икән, рухани аңа ике тере чиста кош, эрбет йомычкасы, җете кызыл җеп һәм һүссөп китерергә кушсын+. 5Рухани бу кошларның берсен балчык савыттагы саф чишмә суы өстендә суярга әмер бирсен. 6Үзе исә, икенче тере кошны, эрбет йомычкасын, җете кызыл җепне, һүссөп алып, барысын бергә саф су өстендә суелган кошның канына манып алсын. 7Аннары йогышлы тире авыруыннан соң пакьләнүче кешегә шуны җиде мәртәбә чәчрәтсен һәм аны пакь дип игълан итсен, ә тере кошны яланга очыртып җибәрсен+.

8Пакьләнүче кеше үзенең киемнәрен юарга, барлык чәч-төкләрен кырып юынырга тиеш, һәм ул пакь саналыр. Шуннан станга керсен, әмма җиде көн дәвамында чатырына аяк басмасын+. 9Җиденче көнне башындагы бөтен чәчен, сакалын, кашларын һәм тәнендәге барлык төкне ул тагын кырырга, киемнәрен юарга һәм үзе юынырга тиеш, һәм ул пакь саналыр.

10Сигезенче көнне ул кеше кимчелексез ике тәкә бәрән, кимчелексез бер яшьлек саулык бәрән, икмәк бүләге итеп зәйтүн мае кушылган бер эфа сыйфатлы бодай онының уннан өч өлешен һәм бер лог[*] зәйтүн мае китерергә тиеш. 11Пакьләү йоласын башкаручы рухани пакьләнүче кешене әлеге бүләкләре белән бергә Очрашу чатыры алдына, Раббы каршына алып килсен. 12Рухани, гаеп йолу корбаны итеп, тәкә бәрәннәрнең берсен бер лог май белән бергә китерсен һәм аларны, махсус бүләк итеп, Раббы алдында күтәреп селкесен. 13Гөнаһ йолу корбаны һәм тулаем яндыру корбаны чалына торган изге урында тәкә бәрәнне чалсын; гөнаһ йолу корбаны кебек үк, гаеп йолу корбаны да – руханиныкы; бу – иң изге корбаннардан санала+. 14Рухани гаеп йолу корбанының канын пакьләнүче кешенең уң колак яфрагына, уң кулының һәм уң аягының баш бармакларына сөртсен+. 15Аннары, зәйтүн мае алып, үзенең сул учына салсын да, 16уң кулының бармагын сул учындагы майга манып, җиде мәртәбә Раббы алдында чәчрәтсен. 17Учында калган майның бер өлешен пакьләнүче кешенең уң колак яфрагына, уң кулының һәм уң аягының баш бармакларына, шулай ук гаеп йолу корбанының канын сөрткән урыннарга сөртсен. 18Учында калган майны рухани пакьләнүче кешенең башына сөртсен; ул, шушылай итеп, Раббы алдында пакьләү йоласын үткәрер.

19Пакьләнүче кеше үзенең нәҗеслегеннән арынсын өчен, рухани гөнаһ йолу корбаны тәкъдим итсен, аннары тулаем яндыру корбаны чалсын. 20Шуннан соң рухани тулаем яндыру корбанын һәм икмәк бүләген мәзбәхкә куйсын. Рухани моны ул кеше үзенең нәҗеслегеннән арынсын өчен башкарыр, һәм ул кеше пакь булыр.

21-22Әгәр ул ярлы кешенең гадәти корбаннар китерерлек хәле булмаса, нәҗеслегеннән арынсын өчен, махсус бүләк буларак, гаеп йолу корбаны, ягъни бер тәкә бәрән, шулай ук, икмәк бүләге итеп, зәйтүн мае кушылган бер эфа сыйфатлы бодай онының уннан бер өлешен, бер лог зәйтүн мае һәм, хәленнән килгәнчә, ике урман күгәрчене яки ике бала күгәрчен китерсен; кошларның берсе – гөнаһ йолу корбаны, икенчесе тулаем яндыру корбаны булыр. 23Пакьләнүенең сигезенче көнендә шушы әйберләрне руханига алып килсен дә Очрашу чатыры алдына, Раббы каршына килеп бассын. 24Рухани, гаеп йолу корбаны булган бәрәнне һәм бер лог майны алып, аларны, махсус бүләк буларак, Раббы алдында күтәреп селкесен. 25Рухани бәрәнне чалсын да аның канын пакьләнүче кешенең уң колак яфрагына, уң кулының һәм уң аягының баш бармакларына сөртсен+. 26-27Шуннан соң рухани, зәйтүн маеның бер өлешен сул учына салып, уң кулының бармагын шул майга манып алсын да җиде мәртәбә Раббы алдында чәчрәтсен. 28Учында калган майны пакьләнүче кешенең уң колак яфрагына, уң кулының һәм уң аягының баш бармакларына, шулай ук гаеп йолу корбанының канын сылаган урыннарга сөртсен. 29Үзенең учында калган майны рухани, пакьләнүче кеше үзенең нәҗеслегеннән арынсын өчен, Раббы алдында аның башына сөртсен. 30-31Аннары пакьләнүче кеше, хәленнән килгәнчә, урман күгәрченнәре яки бала күгәрченнәр алып килсен; берсен – гөнаһ йолу корбаны, ә икенчесен, тулаем яндыру корбаны итеп, икмәк бүләге белән бергә китерсен. Рухани, шушылай итеп, пакьләнүче кешене нәҗеслектән Раббы алдында арындырыр.

32Йогышлы тире авыруы белән авырган, пакьләнер өчен гадәти корбаннар китерергә хәле булмаган кеше турындагы канун әнә шундый.

Йорттагы күгәрек турындагы канун

33Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

34– Мин сезгә биләмә итеп бирәчәк Кәнган җиренә кергәч, йортларыгызның берәрсенә үсә-тарала торган күгәрек җибәрсәм, 35ул йортның хуҗасы, рухани янына барып: «Минем өемдә күгәреккә охшаган нәрсә барлыкка килде», – дип әйтергә тиеш. 36Рухани өйнең эчен килеп тикшермәс борын, өйдәге әйберләр нәҗес дип саналмасын өчен, ул аларны ишегалдына чыгарырга боерсын. Әйберләр чыгарылгач кына, рухани өйне, 37-38диварлардагы күгәрекне килеп тикшерсен. Әгәр өйнең диварларында яшькелт яки кызгылт таплар күренсә, һәм ул таплар диварга батып кергән булса, рухани өйдән чыксын һәм өйне җиде көнгә бикләп куйсын. 39-40Җиденче көнне рухани, килеп, күгәрекнең ныграк таралуын күрсә, күгәрек булган ташларны кубарырга һәм шәһәр читендәге нәҗес урынга чыгарып ташларга әмер бирсен. 41Өйне ул эчке яктан кырып чистартырга һәм кырганда барлыкка килгән бөтен чүп-чарны, шәһәрдән алып чыгып, шул ук урынга түгәргә боерсын. 42Шуннан соң, дивардан алынган ташлар урынына яңаларын куеп, өйне яңа измә белән сылап чыксыннар.

43-44Ташларын кубарып, өйнең диварларын кырганнан һәм сылаганнан соң, күгәрек янә барлыкка килсә, һәм рухани аның таралуын күрсә, димәк, өйдә – зарарлы күгәрек, ул өй – нәҗес. 45Андый өй җимерелергә тиеш, һәм аның ташлары, агачлары һәм бөтен измәсе, шәһәрдән чыгарылып, нәҗес урынга түгелергә тиеш.

46Керергә тыелган шундый өйгә үткән кеше кичкә кадәр нәҗес булыр; 47андый өйдә йоклаган, ашаган кеше үзенең киемнәрен юарга тиеш+.

48Әгәр рухани яңадан сыланган өйдә күгәрек таплары күрмәсә, бу өйне чиста дип игълан итсен, чөнки күгәрек беткән була. 49-50Ул өйне чистарту өчен, рухани, ике кош, эрбет йомычкасы, җете кызыл җеп һәм һүссөп алып, бер кошны балчык савыттагы саф чишмә суы өстендә суйсын+. 51Аннары ул эрбет йомычкасын, һүссөпне, җете кызыл җепне һәм тере кошны суелган кошның канына һәм саф суга мансын да җиде тапкыр өйгә чәчрәтсен. 52Шулай итеп, кош каны, саф су, тере кош, эрбет агачы, һүссөп һәм җете кызыл җеп ярдәмендә рухани өй чистарту йоласын үткәрер. 53Тере кошны исә шәһәрдән алып чыксын да яланга очыртып җибәрсен. Рухани, шушылай итеп, өйне нәҗеслектән арындырыр, һәм өй чиста саналыр.

54-56Бу – һәртөрле йогышлы тире авыруы, таз, шеш, тимгел һәм җилсенү, шулай ук кием-салымдагы һәм йорттагы күгәрек турындагы канун. Кемнеңдер яисә нәрсәнеңдер нәҗеслеген яки чисталыгын хәл иткәндә, йогышлы тире авыруы һәм күгәрек турындагы канун әнә шундый+.

15

Бүлендек нәҗеслеге турындагы канун

15^1Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

2-3– Исраилиләргә игълан итегез: «Әгәр ир кешенең җенси әгъзасыннан бүлендек килсә, – бертуктаусыз киләме ул, вакыт-вакыт кынамы, – әлеге ир нәҗес саналыр. 4Әлеге кеше яткан яки утырган урын нәҗес булыр. 5Аның урын-җиренә кагылган һәркем үзенең киемнәрен юарга һәм үзе дә юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр+. 6Бүлендеге килгән кеше утырган урынга бүтән берәү утырса, үзенең киемнәрен юарга һәм үзе дә юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр. 7Әгәр кем дә булса бүлендеге килгән кешегә кагыла икән, үзенең киемнәрен юарга һәм үзе дә юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр. 8Бүлендеге килгән кеше чиста кешегә төкерә икән, әлеге кеше үзенең киемнәрен юарга һәм үзе дә юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр. 9Бүлендеге килгән кеше атланып барган ат өстендәге ияр нәҗес саналыр. 10Андый кеше нәрсәгә дә булса утырса, шул әйбергә кагылган һәркем кичкә кадәр нәҗес булыр; әлеге әйберне күтәргән кеше үзенең киемнәрен юарга һәм үзе дә юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр. 11Бүлендеге килгән кеше, кулын юмаган килеш, кемгә дә булса кагыла икән, шул кеше үзенең киемнәрен юарга һәм үзе дә юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр. 12Бүлендеге килгән кеше кагылган балчык савытны – ватарга, ә агач савытны юарга кирәк+.

13Бүлендеге килгән кеше, сихәтләнгәннән һәм җиде көн, ягъни чистарыну көннәре үткәннән соң, үзенең киемнәрен юарга һәм саф чишмә суы белән юынырга тиеш, һәм ул пакь саналыр. 14Сигезенче көнне ул, ике урман күгәрчене яки ике бала күгәрчен алып, Очрашу чатыры алдына, Раббы каршына килергә һәм аларны руханига бирергә тиеш+. 15Рухани кошларның берсен – гөнаһ йолу корбаны, икенчесен исә, тулаем яндыру корбаны итеп, Раббыга тәкъдим итсен. Рухани, шушылай итеп, бүлендеге килгән нәҗес кешене пакьләндерер.

16Әгәр берәүнең мәние бүленеп чыга икән, ул кеше баштанаяк юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр+. 17Мәни тигән һәр тукыма яки күн кием юылырга тиеш – кичкә кадәр әлеге әйбер нәҗес булыр. 18Әгәр берәр ир кешедә, хатын-кыз белән ятканда, мәни бүленеп чыга икән, алар икесе дә юынырга тиешләр – кичкә кадәр алар нәҗес булырлар.

19Әгәр берәр хатын-кызның гадәттәге күрем вакыты икән, ул җиде көн нәҗес булыр. Бу вакытта андый хатынга кагылган һәр кеше кичкә кадәр нәҗес булыр+. 20Хатын-кыз нәҗес чагында яткан яки утырган һәр урын нәҗес булыр. 21-23Ул хатынның яткан яки утырган урынына кагылган кеше үзенең киемнәрен юарга һәм үзе дә юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр. 24Әгәр ир кеше андый хатын белән ятса, һәм хатынның каны иргә тисә, ул ир җиде көн буе нәҗес булыр, һәм ул яткан урын-җир дә нәҗес булыр+.

25Әгәр берәр хатын-кызның гадәттәге күрем күрү вакытыннан тыш каны килеп торса яки күреме беткәннән соң да кан килүе дәвам итсә, ул хатын күрем вакытындагы кебек нәҗес булыр+. 26Шул вакыт дәвамында ул яткан яки утырган һәр урын, гадәттәге күрем вакытындагы кебек, нәҗес булыр. 27Шуңа кагылган һәркем нәҗес булыр; ул кеше үзенең киемнәрен юарга, үзе дә юынырга тиеш – кичкә кадәр ул нәҗес булыр. 28Кан килү туктаганнан соң җиде көн узгач, ул хатын пакь саналыр. 29Сигезенче көнне ул, ике урман күгәрчене яки ике бала күгәрчен алып, аларны Очрашу чатыры алдына руханига китерергә тиеш+. 30Рухани ул кошларның берсен – гөнаһ йолу корбаны, икенчесен, тулаем яндыру корбаны итеп, Раббыга тәкъдим итсен. Рухани шушылай итеп хатынны кан килү нәҗеслегеннән Раббы алдында пакьләндерер».

31Исраил халкы арасында корылган Изге чатырымны нәҗесләп һәлак булмасыннар өчен, исраилиләрне нәҗеслектән саклагыз+.

32-33Бүлендеге килгән яки мәни агудан нәҗесләнгән ир-ат, күрем күрүче хатын-кыз, бүлендеге килгән ир-ат яки хатын-кыз, нәҗесләнгән хатын белән якынлык кылган ир кеше турындагы канун әнә шундый.

16

Гөнаһ йолу көне

161-2Һарунның ике углы Раббыга якынаеп вафат булганнан соң, Раббы Мусага болай дип әйтте:

– Абыең Һарунга искәртеп куй: пәрдә артына, Иң изге бүлмәгә, Аллаһы сандыгы өстендәге гөнаһ йолу урынына[*] ул вакытлы-вакытсыз кермәсен, юкса үләр. Мин бит гөнаһ йолу урыны өстендә болыт эчендә пәйда булырмын++.

3Шуңа күрә Һарун, Иң изге бүлмәгә кергәндә, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер үгез бозау һәм, тулаем яндыру корбаны итеп, бер сарык тәкәсе китерергә тиеш. 4Өстенә ул изге җитен күлмәк, эчтән җитен ыштан киеп, билен җитен пута белән бусын да җитен баш киеме кисен. Болар – изге киемнәр. Боларны кигәнче, ул юынырга тиеш+.

5Гөнаһ йолу корбаны итеп, Һарун Исраил халкыннан ике кәҗә тәкәсе һәм, тулаем яндыру корбаны итеп, бер сарык тәкәсе алсын; 6үзе һәм гаиләсе гөнаһтан арынсын өчен, гөнаһ йолу корбаны итеп, үгез бозау тәкъдим итсен. 7Аннары ике кәҗә тәкәсе алып, Очрашу чатыры алдына, Раббы каршына китерсен дә 8жирәбә салсын: тәкәнең берсен – Раббы, икенчесен Азазел[*] өчен. 9Жирәбә буенча Раббыга чыккан кәҗә тәкәсен Һарун гөнаһ йолу корбаны итеп тәкъдим итсен. 10Ә инде жирәбә буенча Азазелга чыкканын ул тере килеш Раббы алдына китерсен. Әлеге кәҗә тәкәсе, халыкның гөнаһларын йолыр өчен, чүлгә, Азазелга җибәрелергә тиеш.

11Һарун, үзен һәм гаиләсен гөнаһтан арындырыр өчен, үгез бозауны суеп, гөнаһ йолу корбаны китерсен. 12Сумала-майлар көйрәтү савытын алып, Раббы алдындагы мәзбәхтән утлы күмер вә төеп вакланган ике уч хуш исле сумала-майлар салсын да пәрдә артына кертсен 13һәм, Боерыклар сандыгы өстендәге гөнаһ йолу урынын хуш исле сумала-майлар болыты капласын өчен, сумала-майларны Раббы алдына ут өстенә куйсын. Шулай эшләгәндә, ул үлми калыр+. 14Һарун, үгез бозауның канына бармагын манып, гөнаһ йолу урынының алгы ягына, аннары гөнаһ йолу урынының алдында җиде мәртәбә чәчрәтсен.

15Шуннан соң Һарун, халык өчен гөнаһ йолу корбаны булган кәҗә тәкәсен суеп, канын пәрдәнең артына алып керсен һәм үгез бозау каны белән эшләгәнне эшләсен: аны гөнаһ йолу урынының өстенә һәм аның алдында чәчрәтсен. 16Ул шушылай итеп Иң изге бүлмәне исраилиләрнең нәҗеслегеннән һәм җинаятьләреннән, бөтен гөнаһларыннан чистартыр. Очрашу чатыры белән дә ул шулай эшләсен, чөнки бу чатыр нәҗесләнеп беткән халык арасында урнашкан. 17Һәммәсе нәҗеслектән арынсын өчен, Һарун, Иң изге бүлмәгә кереп, үзен, гаиләсен вә Исраил халкын гөнаһлардан пакьләп чыкканчы, Очрашу чатырында бер кеше дә булмаска тиеш.

18Шуннан соң Һарун, Раббы алдындагы мәзбәх янына чыгып, аны нәҗеслектән арындырсын. Үгез бозауның, кәҗә тәкәсенең канын алып, мәзбәхнең барлык мөгезләренә сөртсен+. 19Бармагын канга манып, җиде мәртәбә мәзбәх өстенә чәчрәтсен. Шушылай итеп, ул аны исраилиләрнең нәҗеслегеннән арындырыр һәм изгеләндерер.

20Иң изге бүлмәне, Очрашу чатырын һәм мәзбәхне чистартканнан соң, Һарун тере кәҗә тәкәсе алып килсен. 21Кулларын тәкәнең башына куеп, исраилиләрнең барлык хилаф эшләрен һәм җинаятьләрен, бөтен гөнаһларын танып сөйләсен дә шул гөнаһларны тәкәнең башына йөкләсен; аннары билгеләнгән бер кеше белән тәкәне чүлгә чыгарып җибәрсен. 22Кәҗә тәкәсе, халыкның барлык гөнаһларын үз өстенә йөкләп, кешесез җиргә китәр.

Билгеләнгән кеше тәкәне чүлгә җибәргәннән соң,+
23Һарун, Очрашу чатырына кереп, Иң изге бүлмәгә кергәндә кигән җитен киемнәрен салсын да шунда калдырсын;+
24изге урында юынып, гадәти киемнәрен кисен дә, чыгып, үзе һәм бөтен халык гөнаһтан арынсын өчен, үзенең һәм халыкның тулаем яндыру корбаннарын Раббыга тәкъдим итсен. 25Моннан тыш, гөнаһ йолу корбаны булган терлек маен мәзбәхтә яндырсын.

26Кәҗә тәкәсен чүлгә, Азазелга илткән кеше үзенең киемнәрен һәм тәнен юарга тиеш, шуннан соң ул станга керә алыр+. 27Гөнаһ йолу өчен корбан ителгән һәм, Исраил халкын гөнаһтан пакьләү өчен, каннары Иң Изге бүлмәгә алып керелгән үгез бозау белән кәҗә тәкәсе станнан читкә чыгарылырга, һәм аларның тиресе, ите, эчендәге шакшылары яндырылырга тиеш+. 28Аларны яндырган кеше үзенең киемнәрен һәм тәнен юарга тиеш, шуннан соң гына ул станга керә алыр.

29Менә болар – сезнең өчен мәңгелек кагыйдә: җиденче айда, айның унынчы көнендә ураза тотыгыз; бу көнне, җирле кешеме ул яисә сезнең арада яшәүче килмешәкме, бернәрсә дә эшләмәскә тиеш+. 30Ул көнне, барлык гөнаһларыгызны йолу өчен, гөнаһтан арыну эшләре башкарылсын; Раббы алдында сез шулай пакь булырсыз. 31Бу – сезнең өчен махсус ял көне, ул көнне сез ураза тотарга тиеш; бу – мәңгелек кагыйдә. 32-33Чистарту-пакьләү эшләрен атасыннан соң аның урынына билгеләнгән һәм май сөртелгән баш рухани башкарырга тиеш. Иң изге бүлмә, Очрашу чатыры, мәзбәх, руханилар һәм барлык халык пакьләнсен өчен, шушы эшләрне ул изге җитен киемнәрен киеп башкарсын+. 34Менә бу сезгә мәңгелек кагыйдә: исраилиләр барлык гөнаһларыннан арынсын өчен, шушы эшләр елына бер мәртәбә башкарылырга тиеш.

Раббы Мусага ничек әмер иткән булса, һәммәсе шулай эшләнде.

17

Изге чатырдан читтә корбан чалуны һәм кан ашауны тыю

17^1Раббы, Мусага дәшеп, болай диде:

2– Һарунга, аның угылларына һәм барлык исраилиләргә игълан ит: «Раббы менә шундый әмер бирде: 3-4Исраил халкы арасыннан кем дә булса станда яки станнан читтә сыер, сарык яисә кәҗә чала икән һәм аны Очрашу чатыры алдына, Раббы чатыры каршына Раббыга корбан итеп китерми икән, ул кеше кан коюда гаепләнсен. Андый кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш, чөнки ул – кан түгүче. 5Шуның өчен исраилиләр үз корбаннарын, яланда чалмыйча, Очрашу чатыры алдына, Раббы каршына, руханига китерсеннәр һәм татулык корбаны итеп тәкъдим итсеннәр+. 6Ә рухани исә канны Очрашу чатыры алдындагы Раббы мәзбәхенә чәчрәтсен һәм, хуш исен Раббы алдында чыгарырлык итеп, майны яндырсын+. 7Моннан ары исраилиләр үзләренең корбаннарын кәҗә кыяфәтендәге потларга китермәскә – Раббыга хыянәт итмәскә тиешләр. Бу – аларга һәм аларның киләчәк буыннарына мәңгелек кагыйдә»+.

8-9Аларга тагын шуны игълан ит: «Исраилиләрнең яисә алар арасында яшәүче килмешәкләрнең берәрсе тулаем яндыру корбаны яки башка бүләк китерсә, әмма моны, Раббыга корбан китергәндәй, Очрашу чатыры алдында эшләмәсә, андый кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш+.

10Әгәр исраилиләрнең яки алар арасында яшәүче килмешәкләрнең берәрсе кан ашый икән, Мин андый кешегә каршы чыгачакмын һәм аны үз халкыннан читләштерәчәкмен+. 11Чөнки һәр тәннең җаны – канында. Шуңа күрә Мин, сезнең җаннарыгыз гөнаһтан арынсын өчен, канны мәзбәхкә китерергә куштым – кан җанны гөнаһтан арындыра+. 12Менә шуның өчен Мин исраилиләргә болай дидем: „Сез үзегез дә, арагызда яшәүче килмешәкләр дә кан ашарга тиеш түгел“.

13Исраилиләрнең яки алар арасында яшәүче килмешәкләрнең берәрсе ау вакытында ашарга яраклы хайван яки кош тота икән, ул аның канын агызып бетерергә һәм канны туфрак белән күмәргә тиеш+. 14Чөнки һәр тәннең җаны – канында. Менә шуның өчен Мин исраилиләргә: „Һичнинди тәннең канын ашамагыз, чөнки һәр тәннең җаны – канында, – дидем, – кан ашаган һәр кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш“.

15Үлгән яки ерткыч җанвар ботарлаган җәнлек итен ашаган теләсә кем – җирле кешеме ул яисә килмешәкме – киемнәрен дә юарга, үзе дә юынырга тиеш, һәм ул кичкә кадәр нәҗес саналыр, шуннан соң чиста булыр+. 16Әлеге кеше үзенең киемнәрен һәм тәнен юмаса, җәзага тартылырга тиеш».

18

Канунсыз якынлык кылуны тыю

18^1•Раббы, Мусага дәшеп, болай диде:

2– Исраилиләргә игълан ит: «Мин – сезнең Раббы Аллагыз. 3Әүвәле үзегез яшәгән Мисыр җирендәге гадәтләрне, Мин сезне алып барачак Кәнган җирендәге гадәтләрне кабатламагыз, аларның йолалары буенча яшәмәгез+. 4Минем кануннарымны һәм кагыйдәләремне саклап, шулар белән гамәл кылыгыз. Мин – сезнең Раббы Аллагыз. 5Минем кагыйдәләремне һәм кануннарымны җиренә җиткереп үтәгез, аларны үтәгән кеше тереклек итәчәк. Мин – Раббы+.

6Сезнең арадан берәү дә үзенең кыз кардәше белән якынлык кылырга тиеш түгел. Мин – Раббы. 7Анаң белән якынлык кылып, үз атаңны хурлыкка төшермә. Ул – синең анаң, аның белән якынлык кылма. 8Үги анаң белән якынлык кылма – атаңны хурлыкка төшермә+. 9Үзеңнең кыз кардәшең, ягъни атаңның кызы белән дә, анаңның кызы белән дә якынлык кылма. Син яшәгән өйдә туу-тумавына карамастан, кыз кардәшең белән якынлык кылма+. 10Кыз оныгың белән якынлык кылма – үзеңне хурлыкка төшермә. 11Атаңның кызы – аның хатынының кызы белән якынлык кылма, чөнки ул – синең кыз кардәшең. 12Атаңның кыз туганы белән якынлык кылма, чөнки ул – синең атаңның кан кардәше. 13Анаңның кыз туганы белән якынлык кылма, чөнки ул – синең анаңның кан кардәше. 14Атаңның бертуган абыйсын хурлыкка төшермә: аның хатынына якынаеп, аның белән якынлык кылма, чөнки ул – синең якын апаң. 15Үз киленең белән якынлык кылма. Ул – синең углыңның хатыны, аның белән якынлык кылма+. 16Бертуганыңны хурлыкка төшермә: аның хатыны белән якынлык кылма+. 17Хатын алсаң, аның кызы яки кыз оныгы белән якынлык кылма: алар хатыныңның кан кардәшләре; бу – бозыклык+. 18Хатының исән икән, аңа көндәш итеп бертуган сеңлесен хатын итеп алма һәм аның белән якынлык кылма+.

19Хатыныңның күрем килү вакытында, аңа якынаеп, аның белән якынлык кылма+. 20Иптәшеңнең хатыны белән якынлык кылма, юкса бу сине нәҗесләячәк+. 21Балаларыңның берсен дә Молых илаһына багышлап корбан итмә, шуның белән Аллаңның исемен хур итмә. Мин – Раббы. 22Хатын-кыз белән якынлык кылган кебек, ир-ат белән якынлык кылма; бу – кабахәтлек+. 23Нинди дә булса хайван белән якынлык кылма, шуның белән үзеңне нәҗесләмә. Хатын-кыз да, хайван янына килеп, аның белән якынлык кылырга тиеш түгел; бу – кабахәтлек+.

24Мондый эшләр белән үзегезне нәҗесләмәгез, чөнки яныгыздан Мин куып җибәрәчәк халыклар моңарчы шундый эшләре белән үзләрен нәҗесләде инде. 25Хәтта җирләре дә нәҗесләнде; шуңа күрә Мин халкының гөнаһы өчен җирне җәзаладым, һәм ул үзендә яшәүчеләрне читкә какты+. 26Ә сез Минем кагыйдәләремне һәм кануннарымны сакларга тиеш. Сез – җирле кешеләр дә, сезнең арагызда яшәүче килмешәкләр дә – мондый кабахәтлекләрне эшләргә тиеш түгел. 27Чөнки мондый кабахәтлекләрне шушы җирдә яшәүчеләр эшләделәр инде, һәм шуның нәтиҗәсендә җирләре дә нәҗесләнде. 28Әгәр шушы җирне нәҗесләсәгез, ул, сездән элек яшәгән халыкларны үзеннән кире каккан кебек, сезне дә кире кагачак. 29Әгәр кем дә булса берәү мондый кабахәтлекләрне эшли икән, ул кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш.

30Шуңа күрә Минем күрсәтмәләремне үтәгез, бу җирдә сездән элек яшәгәннәрнең кабахәтлекләрен кабатламагыз һәм шулар белән үзегезне нәҗесләмәгез. Мин – сезнең Раббы Аллагыз».

19

Дини һәм әхлакый тормыш турындагы кагыйдә

19^1Раббы Мусага болай диде:

2– Барча Исраил халкына игълан ит: «Изге булыгыз, чөнки Мин, сезнең Раббы Аллагыз, изгемен+. 3Сезнең һәркайсыгыз үзенең ата-анасына хөрмәт күрсәтергә һәм Минем шимбә көннәремне билгеләп үтәргә тиеш. Мин – сезнең Раббы Аллагыз+.

4Сыннарга табынмагыз һәм үзегезгә коелма потлар ясамагыз. Мин – сезнең Раббы Аллагыз+.

5Әгәр Раббыга татулык корбаны тәкъдим итәсез икән, бу корбан сезнең хакка Раббы тарафыннан кабул кылынсын дип китерегез+. 6Корбанның ите корбан китерелгән көнне яки икенче көнне ашалып бетсен, ә өченче көнгә калганы утта яндырылырга тиеш. 7Әгәр кем дә булса аны өченче көнне ашый икән, Мин бу корбанны кабул итмәячәкмен, бу – нәҗес ит. 8Аны ашаучы җәзага тартылырга тиеш, чөнки Раббының изге әйберен нәҗесләде ул; андый кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш.

9Иген кырыгызда уңыш җыйган вакытта, басуның читенә кадәр җиткереп урмагыз һәм урганнан калган башакларны да җыймагыз+. 10Бакчагыздагы йөземне дә соңгы җимешенә кадәр җыймагыз һәм җиргә коелганнарын да алмагыз: аларны фәкыйрьләргә һәм килмешәкләргә калдырыгыз. Мин – сезнең Раббы Аллагыз+.

11Урлашмагыз, ялганламагыз, иптәшегезне алдамагыз+. 12Минем исемем белән ялган антлар биреп, Аллагызның исемен хурламагыз. Мин – Раббы+.

13Якыныңны рәнҗетмә һәм талама. Ялчыңа хезмәт хакын түләүне икенче көнгә калдырма+. 14Чукракка яман телләнмә; абынсын дип, сукыр кешенең аягы астына әйбер куйма. Аллаңнан куркып, Аны хөрмәт ит. Мин – Раббы.

15Хөкем чыгарганда, хаксызлык кылма; фәкыйрьгә ярарга тырышма, байны башкалардан өстен куйма; якыныңны гадел хөкем ит+. 16Үз халкың арасында гайбәт сатып йөрмә. Якыныңның тормышын куркыныч астына куйма. Мин – Раббы+.

17Туганыңа карата күңелеңдә дошманлык саклама; якыныңның гөнаһлары өчен җавап тотмас өчен, шелтәңне аңа ачыктан-ачык белдер+. 18Үз халкың арасында беркемнән дә үч алма һәм аңа карата ачу тотма; якыныңны үзеңне яраткан кебек ярат. Мин – Раббы+.

19Минем кагыйдәләремне саклагыз: үзегезнең йорт хайваныгызны башка токым хайван белән кушылдырмагыз; бер кырга ике төрле үсемлек орлыгы чәчмәгез; ике төрле тукымадан тегелгән кием кимәгез+.

20Әгәр ир кеше башка иргә ярәшелгән кол хатын-кыз белән якынлык кылса, һәм ул җария әлегә кадәр сатып алынмаган яки әле азат ителмәгән булса, алар җәзага тартылырга тиеш, әмма үлем җәзасына түгел, чөнки хатын азат түгел, ул җария генә. 21Әлеге ир кеше Раббыга, гаеп йолу корбаны итеп, Очрашу чатыры алдына сарык тәкәсе алып килергә тиеш. 22Һәм рухани, ул кеше үзенең гөнаһыннан арынсын өчен, Раббы алдында гаеп йолу корбаны булган сарык тәкәсен тәкъдим итәр, һәм бу кешенең гөнаһы кичерелер.

23Кәнган җиренә килгәч, җимеш бирә торган нинди дә булса агач утыртсагыз, беренче өч ел дәвамында аның җимешләрен ашамагыз; шул өч елда җимешләре ашарга яраклы түгел дип исәпләгез – аларны ашамагыз. 24Дүртенче елда җимешләр, изге саналып, рәхмәт бүләге буларак, Раббыга багышланыр. 25Бишенче елда исә сез аның җимешләрен ашый аласыз; шулай итеп, сезнең уңышыгыз артканнан-арта барыр. Мин – сезнең Раббы Аллагыз.

26Бернинди итне дә каны белән ашамагыз; күрәзәлек итмәгез, сихер белән шөгыльләнмәгез+. 27Чигә чәчегезне кырмагыз, сакалыгызның кырыйларын кыркып бозмагыз+. 28Үлгән кеше истәлегенә тәнегезгә бернинди яра да, тамга да ясамагыз. Мин – Раббы+.

29Кызларыгызны фәхешлек кылырга мәҗбүрләмәгез – аларны нәҗесләмәгез, югыйсә җир йөзе фәхешлек һәм бозыклык белән тулачак+.

30Минем шимбә көннәремне билгеләп үтегез һәм Минем изге урынымны хөрмәт итегез. Мин – Раббы+.

31Әрвахларның рухын чакыручыларга мөрәҗәгать итмәгез, сихерчеләргә йөрмәгез, югыйсә алар сезне нәҗесләячәк. Мин – сезнең Раббы Аллагыз+.

32Чәчләре чаларган өлкәннәр алдында урыныгыздан торыгыз, карт кешегә хөрмәт күрсәтегез. Аллагыздан куркып, Аны хөрмәт итегез. Мин – Раббы+.

33Сезнең җирдә яшәүче килмешәкне җәберләмәгез+. 34Аны җирле кеше дип исәпләгез һәм үзегезне яраткан кебек яратыгыз, чөнки сез үзегез дә Мисырда килмешәк идегез. Мин – сезнең Раббы Аллагыз+.

35Озынлык, авырлык һәм күләмне үлчәгәндә, гадел булыгыз. 36Үлчәүләрегез, герләрегез һәм башка үлчәү әсбапларыгыз дөрес булырга тиеш. Мин – сезне Мисырдан алып чыккан Раббы Аллагыз+.

37Минем барлык кагыйдәләремне һәм кануннарымны саклап, шулар буенча гамәл кылыгыз. Мин – Раббы».

20

Кылган гөнаһлар өчен бирелгән җәза

20^1Раббы Мусага болай диде:

2– Исраилиләргә игълан ит: «Исраилиләрнең яки алар арасында яшәүче килмешәкләрнең берәрсе үзенең баласын Молых илаһына корбанга китерә икән, ул кеше үлемгә тапшырылырга тиеш – Исраил халкы аны таш атып үтерсен+. 3Андый кешегә Мин карашымны юнәлтермен – аны үз халкыннан читләштерермен, чөнки ул, үзенең баласын Молых илаһына биреп, Минем изге урынымны нәҗесли һәм Минем изге исемемне хур итә+. 4Әгәр үзенең баласын Молых илаһына тапшырган андый кешене халык игътибарсыз калдырса – аны юк итмәсә,+
5Мин андый кешегә дә, аның гаиләсенә дә карашымны юнәлтермен – аларны үз халкыннан читләштерермен; шулай ук, Миңа тугры булмыйча, Молых илаһына табынган кешегә иярүчеләрне дә читләштерермен.

6Әгәр берәү, Миңа тугры булмыйча, әрвахларның рухын чакыручыларга һәм сихерчеләргә мөрәҗәгать итә икән, Мин андый кешегә карашымны юнәлтермен – аны үз халкыннан читләштерермен+.

7Үзегезне изгелектә тотыгыз, изге булыгыз, чөнки Мин – сезнең Раббы Аллагыз+. 8Минем кагыйдәләремне саклагыз һәм үтәгез. Мин – Раббы, сезне изге итүче.

9Үз атасына яки анасына яман телле булган һәркем үлемгә тапшырылырга тиеш, чөнки андый кеше атасына яки анасына яман сүзләр әйтте; үлемендә ул үзе гаепле була+.

10Кем дә булса якынының хатыны белән зина кылса, зина кылучы ир кеше дә, хатын да үлемгә тапшырылырга тиеш+. 11Кем дә булса атасының хатыны белән якынлык кылса, ул үзенең атасын хур итә; ул ир дә, хатын да үлемгә тапшырылырга тиеш; үз үлемендә алар үзләре гаепле булалар+. 12Әгәр дә берәү үзенең килене белән якынлык кылса, алар икесе дә үлемгә тапшырылырга тиеш. Алар кабахәтлек эшлиләр; үз үлемендә үзләре гаепле булалар+. 13Әгәр берәр ир-ат, хатын-кыз белән якынлык кылган кебек, икенче ир белән якынлык кылса, кабахәтлек эшләгәнгә, алар икесе дә үлемгә тапшырылырга тиеш; үз үлемендә алар үзләре гаепле булалар+. 14Әгәр нинди дә булса ир үз хатыны өстенә аның анасын да хатын итеп ала икән, бу – бозыклык; сезнең арагызда бозыклыклар булмасын өчен, ул ир дә, әлеге хатыннар да яндырып үтерелсен+. 15Кем дә булса хайван белән якынлык кыла икән, ул кеше үлемгә тапшырылырга, хайван да үтерелергә тиеш+. 16Әгәр берәр хатын нинди дә булса хайван белән якынлык кыла икән, хатын да, хайван да үтерелергә тиеш; алар икесе дә үлемгә тапшырылырга тиеш; үз үлемендә алар үзләре гаепле булалар. 17Әгәр ир кеше кыз туганын – атасының яки анасының кызын – хатынлыкка алса һәм аның белән якынлык кылса, бу – хурлык; алар үз халкының күз алдыннан читләштерелергә тиеш. Үзенең кыз туганын хур иткән андый кеше җәзага тартылсын+. 18Әгәр берәр кеше күрем күрүче хатын-кыз белән якынлык кылса, алар икесе дә нәҗеслектән арыну канунын бозган булып исәпләнә, һәм алар икесе дә халыктан читләштерелергә тиеш+. 19Анаңның да, атаңның да кыз туганы белән якынлык кылма, чөнки алай эшләгән кеше үзенең кан кардәшен хур итә; андый ир дә, хатын да җәзага тартылсын+. 20Кем дә булса туган абыйсының хатыны белән якынлык кыла икән, ул кеше үзенең абыйсын мәсхәрә итә; андый ир дә, хатын да гөнаһ кылуда гаепле була; алар баласыз килеш үлеп китәрләр+. 21Әгәр кем дә булса бертуганының хатынын ала икән, бу – нәҗеслек; андый кеше үзенең бертуганын хур итә; ул ир дә, хатын да бала тудырмаслар+.

22Минем барлык кагыйдәләремне вә кануннарымны саклап, шулар буенча гамәл кылсагыз, Мин алып барачак җир сезне кире какмас. 23Арагыздан Мин куып җибәрәчәк халыкларның гадәтләрен кабатламагыз. Шушы кабахәтлекләрне эшләгәнгә күрә, Минем өчен алар җирәнгечтер. 24Сезгә исә Мин шуны әйтәм: „Сез аларның җирләрен биләрсез; сөт вә бал агып торган ул җирне Мин сезгә биләмә итеп бирермен“. Мин – Раббы Аллагыз, Мин сезне барлык башка халыклардан аерып алдым+.

25Чиста хайванны, чиста кошны чиста булмаганнан аера белегез. Мин сезгә әйткән чиста булмаган хайваннар, кошлар һәм сөйрәлүчеләр белән үзегезне нәҗесләмәгез+. 26Минем алда изге булыгыз, чөнки Мин, Раббы, изгемен. Мин сезне Үзем өчен башка халыклардан аерып алдым+.

27Әрвахларның рухын чакыручы, сихерче ир-ат яки хатын-кыз үлем җәзасына тартылырга тиеш – аларны таш атып үтерегез; үлемнәрендә алар үзләре гаепле»+.

21

Руханилар турындагы канун

21^1Раббы Мусага болай диде:

– Һарун угылларына – руханиларга игълан ит: «Туган-тумачасының мәетенә якынлашып, рухани үзен нәҗесләргә тиеш түгел+. 2Ул үзенең якыннарына – ата-анасына, угыл-кызларына, ир туганына 3һәм үзе белән яшәүче, әмма кияүгә чыкмаган кыз туганына гына якынлаша, алар хакына үзен нәҗесли ала. 4Хатынының туганнары дип, ул үзен нәҗесләргә тиеш түгел.

5Рухани үзенең чәчен кырмасын, сакалын кыскартмасын, тәненә җәрәхәтләр ясамасын[*]+. 6Рухани үз Алласының изгесе булырга һәм Аллаһы исемен хурламаска тиеш, чөнки Раббыга багышланган яндыру бүләген, ягъни Аллаһының ризыкларын тәкъдим итә ул. Шулай булгач, ул изге булырга тиеш+.

7Рухани үзенә хатын итеп азгын фахишәне, шулай ук иреннән аерылган хатынны алмаска тиеш, чөнки рухани – үз Алласының изгесе+. 8Аллаһыга ризык тәкъдим иткән руханины изге дип белегез; аларны изге дип хөрмәтләгез, чөнки Мин, сезне изге итүче Аллаһы, изгемен+. 9Әгәр руханиның кызы, фәхешлек кылып, үзен нәҗесли икән, ул үзенең атасын хур итә, һәм ул кыз яндырып үтерелергә тиеш+.

10Туганнары арасыннан баш рухани итеп сайланган, башына изгеләндерү мае сөртелгән, рухани киемнәре киеп йөргән адәм үзенең чәчләрен тузгытырга һәм киемнәрен ертырга тиеш түгел+. 11-12Мәет булган йортка бару өчен, Изге чатырны калдырып китеп, бу рухани чатырны нәҗесләмәсен; хәтта атасы яки анасы үлгән очракта да, ул үзен нәҗесләргә тиеш түгел, чөнки ул, Алласының изгеләндерү мае белән майланып, Раббыга багышланган. Мин – Раббы++. 13Ул бары тик гыйффәтле кызга гына өйләнергә тиеш. 14Тол яки иреннән аерылган яисә азгын фахишәгә өйләнергә тиеш түгел; фәкать үз халкыннан булган гыйффәтле кызга гына өйләнсен+. 15Үз халкы арасында ул үзенең нәсел варисларын нәҗесләмәскә тиеш. Мин – Раббы, баш руханины изге итүче».

16Раббы Мусага болай диде:

17– Һарунга әйт: «Гәүдә-сынында кимчелеге булган нәсел варисларыңнан берәү дә, үзенең Алласына ризык тәкъдим итәргә дип, һичкайчан Аның хозурына килергә тиеш түгел. 18Тән-бәдәнендә кимчелеге булган бер кеше дә – сукыр, аксак, йөзе чалшайган, бер аягы яки кулы озынрак булган,+
19аягы яки кулы сынган, 20бөкре, кәрлә, күзенә ак төшкән, кутырлы, корчаңгы, күкәе бозылган, 21рухани Һарунның нәсел варисларыннан тәнендә җитешсезлек булган бер генә кеше дә, Раббыга багышланган яндыру бүләге китерү өчен, Аның янына килергә тиеш түгел. Ул – кимчелекле кеше, шуңа күрә, үз Алласына ризык тәкъдим итәргә дип, Аның янына килмәсен. 22Андый кеше Аллаһының ризыгын – Аңа китерелгән изге вә иң изгеләрдән саналган бүләкләрне ашый ала, 23әмма чатыр эчендәге пәрдә янына яки мәзбәхкә якынаерга тиеш түгел, чөнки ул – кимчелекле. Андый кеше Минем изге урынымны нәҗесләргә тиеш түгел. Мин – Раббы, руханиларны изге итүче».

24Муса боларны Һарунга, аның угылларына һәм барча исраилиләргә игълан итте.

22

Изге ризык турындагы канун

22^1Раббы, Мусага дәшеп, болай диде:

2– Һарунга һәм аның угылларына игълан ит: «Сез исраилиләрнең Миңа багышланган изге ризыклары белән сак эш итәргә һәм шул изге ризыклар аркылы Минем изге исемемне хур итмәскә тиеш. Мин – Раббы».

3Аларга әйт: «Әгәр сезнең нәсел варисларыннан киләчәктә берәү, нәҗес була торып, исраилиләрнең Раббыга багышланган изге ризыкларына якыная икән, ул кеше Минем күз алдымнан юк ителәчәк. Мин – Раббы+.

4-6Һарунның нәсел варисларыннан берәрсендә йогышлы тире авыруы булса яисә бүлендеге килсә, нәҗеслектән арынмыйча, изге ризыкны ашамасын. Әгәр аларның берәрсе мәеткә яисә мәние аккан кеше нәҗесләгән әйбергә кагылса, нәҗес берәр сөйрәлүче хайванга яки нәҗес кешегә (әлеге кешенең нәҗесләнү сәбәбе нинди булса да) кагылса, ул кеше кичкә кадәр нәҗес саналыр; тәнен юганчы, ул кеше изге ризыкны ашарга тиеш түгел+. 7Ә кояш батканнан соң, ул чиста булыр; китерелгән изге ризыкны шул чакта әлеге кеше ашый алыр, чөнки бу – аның ризыгы. 8Ул, нәҗесләнмәс өчен, үлгән яки ерткыч җанвар ботарлаган җәнлек итен ашарга тиеш түгел. Мин – Раббы+.

9Руханилар Минем күрсәтмәләрне үтәргә тиеш; югыйсә алар, күрсәтмәләрне санга сукмауда гаепләнеп, һәлак булырлар. Мин – Раббы, руханиларны изге итүче.

10Китерелгән изге ризыкны рухани гаиләсеннән тыш бер генә кеше дә ашарга тиеш түгел, хәтта руханиның кунагы да, руханиның ялчысы да изге ризыкны ашарга тиеш түгел+. 11Әгәр рухани акчага кол сатып ала яки ул кол аның гаиләсендә туа икән, әлеге кол ул ризыкны ашый ала+. 12Әгәр руханиның кызы рухани булмаган кешегә кияүгә чыга икән, ул кыз инде изге ризыкны ашарга тиеш түгел. 13Ә инде руханиның кызы баласыз килеш тол калса яки иреннән аерылса һәм, яшь чагындагы кебек, атасының өендә яңадан яши башласа, ул кыз үз атасының ризыгын ашый ала. Башка бер генә ят кеше дә изге ризыкны ашарга тиеш түгел.

14Кем дә булса ялгышлык белән изге ризыкны ашый икән, ул кеше изге ризыкның бәясен руханига кайтарып бирергә һәм шуның биштән бер өлешен өстәп түләргә тиеш+. 15Руханилар Исраил халкы Раббыга китергән изге ризыкларның нәҗесләнүенә юл куярга тиеш түгел. 16Рөхсәте булмаган кеше ул ризыкны ашамасын, югыйсә, гаепле булып, җәзага тартылыр. Мин – Раббы, ул ризыкларны изге итүче».

Корбан китерергә яраклы хайваннар

17Раббы Мусага болай диде:

18– Һарунга, аның угылларына һәм барлык исраилиләргә игълан ит: «Исраилиләрнең яки алар арасында яшәүче килмешәкләрнең берәрсе әйткән нәзере буенча яки ихтыяри рәвештә Раббыга тулаем яндыру корбаны китерә икән, 19Аллаһы корбанны кабул итсен өчен, ул корбан кимчелексез эре терлек, сарык яки кәҗә тәкәсе булырга тиеш. 20Кимчелеге булган бер хайванны да китермәгез, чөнки андый корбан сезнең хакка Раббы тарафыннан кабул ителмәс+. 21Әгәр берәү, нәзерен үтәү өчен, яки ихтыяри рәвештә, татулык корбаны итеп, Раббыга эре яки вак терлек бүләк итә икән, ул корбан, Аллаһы аны кабул кылсын өчен, кимчелексез булырга тиеш. 22Сукыр, гарип, имгәнгән, җәрәхәтле, кутырлы яки корчаңгы хайванны Раббыга китермәгез – андый кимчелекле хайваннарны, Раббыга багышланган яндыру бүләге итеп, мәзбәхкә салмагыз. 23Бер аягы озынрак яки кыскарак булган сыер яисә сарыкны ихтыяри корбан итеп тәкъдим итәргә мөмкин; әмма андый хайван нәзерне үтәү өчен корбанлыкка тәкъдим ителсә, Раббы аны кабул кылмас. 24Күкәе сытылган, бозылган, өзелгән яки киселгән хайванны Раббыга китермәгез. Илегездә моны эшләргә юл куймагыз. 25Чит халыклардан алынган шундый кимчелекле хайваннарны үзегезнең Аллагызга ризык бүләге итеп тәкъдим итмәгез; андый хайваннар сезнең хакка Раббы тарафыннан кабул ителмәс, чөнки алар имгәнгән яисә кимчелекледер».

26Раббы Мусага болай диде:

27– Бозау, бәрән яисә кәҗә бәтие туа икән, җиде көн дәвамында анасы янында булсын, ә сигезенче көннән Раббыга багышланган яндыру бүләге өчен яраклы саналыр+. 28Әмма сыерны бозавы белән яки сарыкны бәрәне белән бер үк көнне чалмагыз+. 29Раббыга рәхмәт бүләге тәкъдим итәсез икән, бу корбан сезнең хакка Раббы тарафыннан кабул ителсен дип китерегез+. 30Андый корбанның ите шул ук көнне ашалырга тиеш; ул корбанның итен иртәнгә калдырмагыз. Мин – Раббы+.

31Минем боерыкларымны тайпылышсыз үтәгез. Мин – Раббы. 32Минем изге исемемне хур итмәгез; исраилиләр Минем изгелегемне танырга тиеш. Мин – Раббы, сезне изге итүче. 33Сезнең Аллагыз булу өчен, Мин сезне Мисыр җиреннән алып чыктым. Мин – Раббы+.

23

Шимбә көн турында

23^1Раббы Мусага болай диде:

2– Исраилиләргә Раббы билгеләгән бәйрәмнәр хакында игълан ит: ул бәйрәмнәрдә изге җыелышлар үткәрелсен. Мин билгеләгән бәйрәмнәр түбәндәгеләр: 3«Алты көн эшләгез, ә җиденче – шимбә көнне, ял көнендә, изге җыелыш үткәрегез; ул көнне бернинди эш эшләмәгез; кайда гына яшәсәгез дә, бу – Раббыга багышланган ял көне+.

Котылу һәм Төче күмәч бәйрәме

4Билгеләнгән көннәрдә үткәрелергә тиешле Раббы бәйрәмнәре, изге җыелышлар, менә шулар: 5беренче айның ундүртенче көнендә, кояш батканда, Раббы хөрмәтенә үткәрелә торган Котылу бәйрәме башлана;+
6шул ук айның унбишенче көнендә Раббы хөрмәтенә Төче күмәч бәйрәме башлана – җиде көн төче икмәк ашагыз. 7Беренче көнне изге җыелыш үткәрегез һәм гадәттә эшли торган бер эшне дә эшләмәгез. 8Җиде көн буе, Раббыга багышлап, яндыру бүләкләре китерегез; җиденче көнне дә изге җыелыш үткәрегез һәм гадәттә эшли торган бер эшне дә эшләмәгез»+.

9Раббы Мусага болай диде:

10– Исраилиләргә игълан ит: «Мин бирәчәк җиргә килгәч һәм анда уңыш җыеп алгач, уңышларыгызның беренче көлтәләрен руханига китерегез+. 11Әлеге бүләк сезнең хакка Раббы тарафыннан кабул кылынсын өчен, рухани шимбәдән соң икенче көнне көлтәне Раббы алдында күтәреп селкесен. 12Көлтәне селкегән көндә, Раббыга, тулаем яндыру корбаны итеп, кимчелексез бер яшьлек тәкә бәрән китерегез. 13Һәм бәрән белән бергә Раббыга, икмәк бүләге итеп, зәйтүн мае кушылган бер эфа сыйфатлы бодай онының уннан ике өлешен китерегез. Бу – яндыру бүләге; аның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер. Бу бүләк белән бергә һиннең[*] дүрттән бер өлеше күләмендә шәраб бүләге дә китерегез. 14Яңа уңыштан Аллаһыгызга бүләк тәкъдим иткән көнгә кадәр икмәк тә, кыздырылган яки чи бөртек тә ашамагыз. Сезнең киләчәк буыннар кайда гына яшәсә дә, алар өчен бу – мәңгелек кагыйдә.

Уңыш бәйрәме

15Көлтә күтәреп селкегән көннән, ягъни, шимбә узып, икенче көннән, тулы җиде атна хисаплагыз;+
16җиде шимбә узганнан соң, ягъни илленче көнне, Раббыга янә икмәк бүләге китерегез. 17Күтәреп селкү бүләге өчен үзегез яшәгән һәр кала-саладан ике икмәк китерегез; алар бер эфа сыйфатлы бодай онының уннан ике өлешеннән ачыга пешерелсен. Бу – Раббыга беренче уңыш бүләге. 18Икмәк белән бергә кимчелексез бер яшьлек җиде тәкә бәрән, бер үгез бозау һәм ике сарык тәкәсе тәкъдим итегез; алар Раббыга тулаем яндыру корбаны булыр. Икмәк вә шәраб бүләкләре белән бергә китерелгән шул корбаннар – Раббыга багышланган яндыру бүләкләредер; аларның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер. 19Шулай ук, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе һәм, татулык корбаны итеп, берәр яшьлек ике тәкә бәрән китерегез. 20Рухани беренче уңыш икмәге белән ике бәрәнне, махсус бүләк итеп, Раббы алдында күтәреп селкесен. Бу – Раббыга изге бүләк, ул – руханиныкы. 21Шул ук көнне изге җыелыш үткәрегез; ул көнне гадәттәге эшләрдән берсен дә эшләмәгез. Сезнең киләчәк буыннар кайда гына яшәсә дә, алар өчен бу – мәңгелек кагыйдә.

22Иген кырыгызда уңыш җыйган вакытта, басуның читенә кадәр урмагыз һәм урганнан калган башакларны да җыймагыз; аларны фәкыйрьләргә һәм килмешәкләргә калдырыгыз. Мин – сезнең Раббы Аллагыз»+.

Быргылар бәйрәме

23Раббы Мусага болай диде:

24– Исраилиләргә игълан ит: «Җиденче айның беренче көне – сезнең өчен махсус ял көне; ул көнне, быргылар кычкырткач, изге җыелыш үткәрегез+. 25Ул көнне гадәттәге эшләрдән берсен дә эшләмәгез һәм, Раббыга багышлап, яндыру бүләге китерегез».

Гөнаһ йолу көне

26Раббы Мусага болай диде:

27– Җиденче айның унынчы көнендә, Гөнаһ йолу көнендә, изге җыелыш үткәрегез; бу көнне ураза тотыгыз һәм, Раббыга багышлап, яндыру бүләге китерегез+. 28Ул көнне бернинди дә эш эшләмәгез; чөнки ул – Гөнаһ йолу көне, Раббы Аллагыз алдында сезне гөнаһлардан арындыру көне. 29Ә инде ул көнне ураза тотмаган кеше үз халкыннан читләштерелергә тиеш. 30Әгәр кем дә булса ул көнне ниндидер эш эшләсә, андый кешене Мин халкы арасыннан юк итәчәкмен. 31Ул көнне бернинди дә эш эшләмәгез. Сезнең киләчәк буыннар кайда гына яшәсә дә, алар өчен бу – мәңгелек кагыйдә. 32Бу – сезнең өчен махсус ял көне, сез ураза тотарга тиеш көн. Айның тугызынчы киченнән башлап, иртәгесе көннең киченә кадәр шимбә көнне билгеләп үтегез.

Чатырлар бәйрәме

33Раббы Мусага әйтте:

34– Исраилиләргә игълан ит: «Җиденче айның унбишенче көненнән башлап, җиде көн дәвамында Раббыга багышланган Чатырлар бәйрәме уздырылсын+. 35Беренче көнне изге җыелыш үткәрегез, гадәттәге эшләрдән берсен дә эшләмәгез. 36Җиде көн буе, Раббыга багышлап, яндыру бүләге китерегез; сигезенче көнне тагын изге җыелыш үткәрегез һәм янә, Раббыга багышлап, яндыру бүләге китерегез; шушы изге җыелыш көнендә гадәттәге эшләрдән берсен дә эшләмәгез.

37(Раббының бәйрәмнәре әнә шулар; ул көннәрдә изге җыелышлар үткәрелергә тиеш; ул бәйрәмнәрдә, һәрберсенең үз көнендә, Раббыга багышланган яндыру бүләкләре – тулаем яндыру корбаннары, икмәк бүләкләре, башка корбаннар һәм шәраб бүләкләре китерегез. 38Әлеге бәйрәмнәр Раббының шимбә көннәре исәбенә керми, һәм әлеге корбан-бүләкләр сезнең гадәти бүләкләр, нәзер буенча һәм ихтыяри рәвештә китерелә торган корбан-бүләкләр исәбенә керми.)

39Җиденче айның унбишенче көненнән башлап, җирегездә өлгергән уңышны җыеп алгач, җиде көн буена Раббы хөрмәтенә бәйрәм итегез; беренче һәм сигезенче көн махсус ял көннәре булсын+. 40Бәйрәмнең беренче көнендә агачларның иң яхшы җимешләрен, хөрмә агачының һәм зур яфраклы агачларның ботакларын, шулай ук елга ярында үскән талларның ботакларын сындырып алыгыз һәм Раббы Аллагыз алдында җиде көн күңел ачыгыз+. 41Шул көннәрне ел саен җиде көн буе Раббы хөрмәтенә бәйрәм итегез. Сезнең киләчәк буыннар өчен бу – мәңгелек кагыйдә. Аны җиденче айда бәйрәм итегез. 42Җиде көн буена чатырда яшәгез; барлык җирле исраилиләр җиде көн дәвамында чатырда яшәсен; 43шунда сезнең нәсел варисларыгыз исраилиләрне Мин Мисыр җиреннән алып чыкканда чатырларда яшәткәнемне белерләр. Мин – сезнең Раббы Аллагыз».

44Раббы билгеләгән бәйрәмнәр хакында Муса исраилиләргә игълан итте.

24

Изге бүлмәдәге яктырткыч һәм икмәк турындагы кагыйдә

24^1Раббы Мусага болай диде:

2– Яктырткычлар һәрвакыт янып торсын өчен, сыйфатлы зәйтүн мае китерегез, дип исраилиләргә әмер ит+. 3Очрашу чатырының Боерыклар сандыгы куелган бүлмәсен аерып торучы пәрдәнең тышкы ягындагы яктырткычлар Раббы каршында кичтән алып иртәнгә кадәр янсын өчен, Һарун аларны һәрвакыт күзәтеп торырга тиеш. Сезнең киләчәк буыннар өчен бу – мәңгелек кагыйдә. 4Раббы алдындагы саф алтын шәмдәлгә куелган яктырткычларны Һарун һәрвакыт көйләп торырга тиеш.

5Сыйфатлы бодай оны алып, унике икмәк пешер; һәр икмәккә бер эфа онның уннан ике өлеше сарыф ителсен. 6Аларны Раббы алдындагы саф алтын белән капланган өстәлгә алтышардан ике рәт итеп тезеп куй+. 7Һәр рәт өстенә хуш исле саф сумала-майлар куй; әлеге сумала-майлар, икмәк бүләгенең яндырыла торган өлеше буларак, Раббыга багышлансын. 8Һәр шимбә көнне бу икмәкләр Раббы алдына куелырга тиеш; бу – исраилиләрнең мәңгелек вазифасы. 9Ул икмәкләр Һарун белән аның угылларына була, һәм алар аны изге урында ашасыннар, чөнки бу – мәңгегә аларныкы, Раббыга багышланган яндыру бүләкләренең иң изгеләрдән саналган өлеше+.

Раббыны хурлаган кеше турындагы канун

10Көннәрдән беркөнне бер исраили хатынның мисырлыдан туган углы станда яшәүче бер исраили белән ызгышып китте дә, 11Раббы исемен хурлап, яман сүзләр әйтте. Шуңа күрә аны Муса янына алып килделәр. (Бу егетнең анасы Дан ыругыннан Дибри кызы Шеломит иде.) 12Раббыдан хөкем чыкканчы, аны сак астына алдылар+.

13Шуннан соң Раббы Мусага болай диде:

14– Яман теллеләнгән кешене станнан читкә чыгар, аның хурлавын ишеткән кешеләр үзләренең кулларын шул кешенең башына куйсыннар, һәм бар халык аны таш атып үтерсен+. 15Исраилиләргә игълан ит: «Кем дә булса үзенең Алласын хурлый икән, ул җәзага тартылырга тиеш+. 16Раббының исемен хурлаучыны үлем җәзасы көтә: бар халык аны таш атып үтерсен. Раббы исемен хурлаучы – килмешәкме ул, җирле кешеме – үлемгә тапшырылсын+.

17Әгәр берәр кеше кемне дә булса үтерә икән, аны үлем җәзасы көтә+. 18Кем дә булса икенче бер кешенең хайванын үтерә икән, шуның бәрабәренә үзенең терлеген бирергә тиеш: җанга – җан+. 19Берәүне имгәткән кешенең үзен дә имгәтергә кирәк:+
20сөяккә – сөяк, күзгә – күз, тешкә – теш. Ул кеше нинди зыян салса, үзенә дә шундый ук зыян салынсын. 21Кем дә булса терлек үтерә икән, шуның өчен терлек белән түләргә тиеш. Әгәр инде берәү кеше үтерә икән, үзе дә үлем җәзасы алсын. 22Килмешәкләр өчен дә, җирле кешеләр өчен дә канун бер булсын. Мин – сезнең Раббы Аллагыз»+.

23Шуннан соң Муса моны исраилиләргә игълан итте. Теге яман теллеләнгән кешене, станнан читкә чыгарып, таш атып үтерделәр. Раббы Мусага ничек әмер иткән булса, исраилиләр шулай эшләде.

25

Җиденче ел – җир ял итә торган ел

25^1•Синай тавында Раббы Мусага болай диде:

2– Исраилиләр белән сөйләш, аларга менә нәрсә дип әйт: «Мин сезгә бирәсе җиргә килгәч, һәр җиденче елны Раббы хөрмәтенә җиргә ял итәргә бирегез. 3Алты ел кырларыгызга ашлык чәчегез, алты ел бакчаларыгызда йөзем куакларыгызны кыскартыгыз һәм уңыш җыегыз,+
4ә җиденче ел – үзенә бер төрле, җир ял итә торган ел, Раббыга багышланган ел булсын: кырларыгызда ашлык чәчмәгез, йөзем куакларын кыскартмагыз. 5Үзе тишелеп чыккан ашлыкны урмагыз, бакчаларыгыздагы киселмәгән йөзем куагының җимешен җыймагыз – бу елда җир ял итсен. 6-7Ял иткән елында җир һәммәгезне: сезнең үзегезне, колларыгызны, җарияләрегезне, ялчыларыгызны, арагызда вакытлыча яшәүче килмешәкләрне, терлегегезне, илдәге ерткыч җәнлекләрне дә ризык белән тәэмин итәр. Чәчми үскән һәммә нәрсә сезгә ризык булыр.

Илленче ел – колларны иреккә җибәрә һәм мирас мөлкәтен хуҗасына кайтара торган ел

8Җиде елны җиде тапкыр кушып санагыз – җәмгысы кырык тугыз ел чыгар. 9Шуннан, җиденче айда, айның унынчы көнендә, ягъни Гөнаһ йолу көнендә, һәр урында мөгез быргылар кычкыртыгыз+. 10Илленче елны изге дип игълан итегез, җирдә яшәүче барлык кешеләргә азатлык белдерегез; бу – сезнең өчен Яңарыш елы; һәркем үз гаиләсенең биләмәсенә кайтсын, һәркем үз кабиләсенә кушылсын. 11Илленче ел сезнең өчен Яңарыш елы булсын: бу елда чәчмәгез дә, урмагыз да, бакчаларыгыздагы кыскартылмаган йөзем куакларының җимешен дә җыймагыз, 12чөнки бу – Яңарыш елы, сезнең өчен изге ел. Җир үстергән нәрсәне генә ашагыз.

13Илленче елда һәркем үз гаиләсенең биләмәсенә кайтсын. 14Әгәр үзегезнең халыктан берәрсенә җир сатсагыз яки, киресенчә – үзегез җир сатып алсагыз, бер-берегезне алдамагыз. 15Җирне сатканда, аның бәясен Илленче елга кадәр калган уңыш елларының санын кертеп исәпләгез+. 16Еллар саны күп булса, бәяне күтәрегез, ә инде еллар саны аз булса, бәясен киметегез, чөнки асылда җирдән җыеп алынасы уңыш сатыла. 17Бер-берегезне алдамагыз, Аллагыздан куркып, Аны хөрмәт итегез. Мин – сезнең Раббы Аллагыз.

18Минем кагыйдәләремне һәм кануннарымны саклап, шулар буенча гамәл кылыгыз; шулай эшләсәгез, илегездә имин яшәрсез. 19Менә шул чагында җир үзенең җимешләрен бирер, һәм сез туйганчы ашарсыз; илегездә имин яшәрсез.

20„Ашлыкны чәчмәгәч, урып-җыймагач, Җиденче елда без нәрсә ашарбыз соң?!“ – диярсез.

21Алтынчы елда Мин фатихамны бирермен, һәм сез җирдән өч елга җитәрлек уңыш җыярсыз+. 22Сигезенче елда иген иккәндә дә, тугызынчы елда уңыш өлгергәнче дә, әле һаман искедән калган икмәкне ашарсыз.

23Җир гомерлеккә сатылырга тиеш түгел, чөнки җир – Минеке; сез исә бу җирдә читтән килгәннәр һәм вакытлыча яшәүчеләр кебек кенә+. 24Җир сатып алсагыз, элеккеге хуҗасының аны кире сатып алу мөмкинлеге булырга тиеш.

25Әгәр берәр туганың, бөлгенлеккә төшеп, үзенең биләмәсен сата икән, аның иң якын кардәше, түләп, биләмәне кире кайтарып алсын+. 26-27Әгәр аның, түләп, биләмәне йолып алырдай кардәше булмаса, әмма соңрак үзе баеп китә һәм биләмәсен кире сатып алырга мөмкинлек таба икән, Илленче елгача калган елларны исәпләп, җирне биләгән кешегә түләсен дә биләмәсенә яңадан хуҗа булсын. 28Әгәр әлеге кеше җирне кайтарып сатып алырга мөмкинлек таба алмый икән, аның җире Илленче елга кадәр сатып алган кеше кулында калсын, ә инде Илленче елда кабат элекке хуҗасына кайтарылсын+.

29Әгәр берәү диварлы шәһәрдә үз йортын сата икән, сатылган көннән башлап, бер ел дәвамында йортын кайтарып сатып алырга мөмкин. Кайтару вакыты – бер елдыр. 30Әгәр тулы бер ел эчендә йортын киредән сатып алмаса, ул йорт сатып алган кешенең һәм аның нәсел варисларының кулында гомергә калсын, Илленче елда да аның кулыннан китмәсен. 31Дивар белән әйләндереп алынмаган авыллардагы йортлар ачык кыр кебек саналсын; аларны кайтарып сатып алырга мөмкин; Илленче елда ул йортлар элекке хуҗасына кайтарылсын.

32Левиләрнең шәһәрләрендә исә левиләргә үз йортларын теләгән вакытта кайтарып сатып алырга ярый+. 33Левиләр, түләп, үз биләмәләрен кире сатып алырга мөмкин. Левиләрнең шәһәрләрендә левиләр саткан йортлар Илленче елда үзләренә кире кайтарылырга тиеш, чөнки андый шәһәрләрдәге йортлар аларга исраилиләрдән бирелгән милек булып исәпләнә. 34Әмма аларның шәһәр тирәсендәге кырлары сатылмасын, чөнки алар – левиләрнең мәңгелек биләмәсе.

35Берәр туганыгыз бөлгенлеккә төшсә һәм аның үз-үзен тәэмин итәрлек чамасы калмаса, читтән килгән кешегә, ягъни килмешәккә ярдәм иткән кебек, аңа да ярдәм итегез – ул сезнең арада яшәвен дәвам итәрлек булсын+. 36-37Аңа әҗәткә биреп торган акчагыздан да, саткан азык-төлегегездән дә риба[*] алмагыз; үзегезнең Аллагыздан куркып, Аны хөрмәт итегез – туганыгыз әнә шулай сезнең арада яшәсен+. 38Кәнган җирен сезгә бирү һәм сезнең Аллагыз булу өчен, Мин, Раббы Аллагыз, сезне Мисыр җиреннән алып чыктым.

39Әгәр берәр туганың, фәкыйрьлеккә төшеп, үзен сиңа сатса, син аны кол кебек эшләтмә+. 40Ул синең өчен ялчы яки килмешәк кебек булырга тиеш; Илленче елга кадәр ул сиңа эшләсен,+
41шуннан соң үзе дә, аның балалары да синнән китсеннәр – ул үзенең нәселе янына, ата-бабаларының биләмәсенә кайтсын. 42Чөнки исраилиләр – Минем колларым, аларны Мин Мисыр җиреннән алып чыктым, шуңа күрә алар коллар кебек сатылырга тиеш түгел+. 43Аларга рәхимсез булмагыз – Аллагыздан куркып, Аны хөрмәт итегез+.

44Ир-ат яисә хатын-кыз колларыгыз әйләнә-тирәгездәге чит халыклардан булсын. Чит халыклардан үзегезгә кол сатып ала аласыз. 45Шулай ук килмешәкләрне һәм аларның сезнең илдә яшәгәндә дөньяга килгән токымын үзегезгә кол итеп сатып алырга мөмкин, һәм алар сезнең милкегез булыр. 46Аларны, мирас милке итеп, балаларыгызга калдыра аласыз; ул коллар гомерлеккә сезнеке булыр. Ә үзегезнең туганнарыгызга – исраилиләргә – рәхимсезлек кылмагыз.

47Әгәр сезнең арада яшәүче берәр килмешәк баеп китсә, ә туганнарыгыздан кем дә булса, бөлгенлеккә төшеп, әлеге килмешәккә яки аның гаиләсеннән берәрсенә үзен сатса,+
48азатлык хакын түләп, аны йолып алырга мөмкин. Аны берәр туганы –+
49абыйсы, абыйсының углы яки аның кабиләсеннән кем дә булса, азатлык хакын түләп, аны йолып алырга мөмкин. Яисә, хәлләнеп китеп, үз-үзен азат итсен. 50Ул, үзе сатылган елдан башлап, Илленче елга кадәр калган елларны санап, хуҗасы белән бергә исәп-хисап ясасын. Азатлыкка чыгу бәясе шул еллар санына карап билгеләнсен, һәм ул бәя ялчының эш хакы кебек исәпләнсен. 51Әгәр калган елларның саны күп булса, ул, әлеге еллар санына карап, күбрәк йолым түләргә тиеш. 52Илленче елга кадәр калган елларның саны аз булса, азатлык хакын шул еллар санына карап түләсен. 53Ул килмешәк сезнең туганыгызга ялчыга карагандай карасын – рәхимсезлек кылырга килмешәккә юл куелмасын. 54Әгәр сатылган туганыгыз азатлык хакын түләп йолып алынмаса, ул үзе һәм аның балалары Илленче елда, ягъни Яңарыш елында азат ителергә тиеш+. 55Чөнки исраилиләр – Минем колларым; Мисыр җиреннән Мин аларны Үзем алып чыктым. Мин – сезнең Раббы Аллагыз.

26

Итагатьлелек өчен фатиха

26^1•Үзегезгә потлар ясамагыз, сыннар яки изге баганалар утыртмагыз, табыну өчен, илегездә сырлы ташлар куймагыз. Мин – сезнең Раббы Аллагыз+. 2Минем шимбә көннәремне билгеләп үтегез, Минем изге урынымны хөрмәт итегез. Мин – Раббы+.

3Әгәр Минем кагыйдәләрем буенча яшәсәгез, Минем боерыкларымны сакласагыз һәм үтәсәгез, 4яңгырын үз вакытында яудырырмын, һәм җир – үзенең уңышын, агачлар үзенең җимешен бирер+. 5Сезнең уңышыгыз шулчаклы мул булыр ки, ашлык сугу – йөзем җыяр вакыт, ә йөзем җыю – ашлык чәчәр вакыт җиткәнче дәвам итәр; һәм сез икмәкне туйганчы ашарсыз, үз җирегездә имин яшәрсез.

6Илегезгә тынычлык җибәрермен. Йокларга ятканда, сезне һичкем куркытмас. Җирегездән ерткыч җәнлекләрне куармын, һәм сезгә кылыч янамас+. 7Дошманнарыгызны сез куып җибәрерсез – алар сезнең кылычтан һәлак булырлар. 8Сезнең бишегез – йөз дошманны, ә йөзегез ун мең дошманны куар, сугышта дошманнарыгыз сезнең кылычтан кырылыр+.

9Сезне кайгыртырмын, үрчемле итәрмен һәм ишәйтермен, сезнең белән төзегән Килешүемне үтәрмен. 10Иген уңышыгыз шулчаклы мул булыр ки, узган елгы икмәкне ашап бетерә алмыйча, яңасына урын әзерләр өчен, искесен чыгарып ташларсыз. 11Ә Минем торагым сезнең арада булыр, һәм сез Миңа җирәнгеч булмассыз+. 12Мин сезнең арагызда йөрермен, сезнең Аллагыз булырмын, ә сез Минем халкым булырсыз+. 13Мин – сезнең Раббы Аллагыз; кол булмасыннар дип, сезне Мисырдан алып чыктым, богауларыгызны өзеп ташладым һәм башыгызны горур тотарга мөмкинлек бирдем+.

Буйсынмаган өчен җәза

14•Әгәр Мин әйткәннәрне тыңламасагыз, барлык шушы боерыкларымны үтәмәсәгез, 15кагыйдәләремне кире каксагыз, кануннарыма җирәнеп карасагыз, барлык боерыкларымны үтәмәсәгез һәм шул рәвешле Килешүемне бозсагыз, 16Мин сезнең белән менә ничек эш итәрмен: сезгә дәһшәт, төрле авырулар һәм бизгәк җибәрермен. Күзләрегез күрмәс булыр, һәм шул авырулар гомерегезне алып китәр. Ашлык чәчәрсез, әмма тырышуыгыз бушка китәр – уңышны дошманнарыгыз ашар+. 17Ачулы карашымны сезгә юнәлткәч, сез дошманнарыгыз алдында җиңелерсез – алар сезнең өстән хакимлек итәр, һәм сез шулкадәр куркак булырсыз ки, эзәрлекләүче булмаганда да качарсыз+.

18Әгәр дә сез, шуларга да карамастан, Мине тагын да тыңламасагыз, гөнаһларыгыз өчен җәзамны җиде мәртәбә арттырырмын. 19Сезнең тәкәбберлегегезне сындырырмын, күгегезне – тимер, җирегезне бакыр кебек итәрмен. 20Сез көчегезне юкка гына сарыф итәрсез, чөнки җирегез уңыш китермәс, һәм җирегездәге агачлар җимеш бирмәс.

21Әгәр шуннан соң да, киреләнеп, Мине тыңларга теләмәсәгез, гөнаһларыгыз өчен җәзамны янә дә җиде мәртәбә арттырырмын+. 22Сезгә каршы ерткыч җәнлекләр җибәрермен: алар балаларыгызны үтерерләр һәм терлегегезне юкка чыгарырлар; нәтиҗәдә, сезнең саныгыз бик нык кимер, юлларыгыз бушап калыр+.

23-24Инде болардан соң да шелтәмне кабул итмәсәгез һәм Миңа карышсагыз, Мин дә сезнең дошманыгызга әйләнермен һәм гөнаһларыгыз өчен җәзамны җиде мәртәбә арттырырмын; 25ә Килешүне бозганыгыз өчен, сездән үч алырмын – башыгызга кылыч булып төшәрмен; шәһәрләрегезгә кереп качсагыз да, өстегезгә үләт җибәрермен, һәм сез дошманнарыгыз кулына бирелерсез. 26Мин сезнең икмәгегезне бетерермен; шунлыктан, икмәк пешерер өчен, ун хатынга бер мич җитәр, һәм икмәк үлчәп кенә бирелер; сез ашарсыз, әмма туймассыз+.

27-28Әгәр дә инде болардан соң да Мине тыңламасагыз һәм Миңа карышсагыз, Мин, бар ачуымны җыеп, сезгә каршы чыгармын һәм гөнаһларыгыз өчен җиде мәртәбә артыграк җәза бирермен. 29Сез үз угыл-кызларыгызның итен ашарсыз+. 30Калку җирдәге потханәләрегезне туздырырмын, хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхләрегезне җимерермен, мәетләрегезне потларыгызның ватыклары өстенә өярмен. Сез Миңа җирәнгеч булырсыз+. 31Шәһәрләрегезне хәрабә итәрмен, изге урыннарыгызны җимерермен һәм бүләкләрегезнең хуш исе белән хозурланмам;+
32җирегезне бөлгенлеккә төшерермен – хәтта аны басып алган дошманнарыгыз да, шуны күреп, хәйран калыр+. 33Үзегезне төрле халыклар арасына таратырмын һәм, кылычымны чыгарып, артыгыздан куармын – җирегез буш булыр, шәһәрләрегез җимерелер+. 34Сез дошманыгыз илендә әсирлектә булып, үз илегез ташландык хәлдә ятканда, кыр-басуларыгызда тынычлык хөкем сөрер – сез бирмәгән ял еллары хисабына җир рәхәтлек кичерер+. 35Шулай ташландык хәлдә яткан чакта, басу-кырларыгыз тынычланып калыр, чөнки, илегездә яшәгәндә, сез җиргә тиешле ялны бирмәдегез.

36Исән калганнарыгызны дошман җирендә шомга салырмын, һәм алар, яфрак селкенгән тавыштан да котлары алынып, сугыштан качкан кебек качарлар һәм, һичкем куа килмәсә дә, куркудан егылырлар. 37Һичкем эзәрлекләмәсә дә, кылычтан куркып качкан кебек, алар бер-берсенә абынып егылырлар, һәм дошманнарына каршы торырлык хәлләре булмас+. 38Сез чит халыклар арасында һәлак булырсыз, һәм дошман җире сезне йотар. 39Ә инде исән калучылар булса, алар үзләренең һәм ата-бабаларының гөнаһлары өчен дошман җирендә череп бетәр.

40Әгәр алар үзләренең һәм ата-бабаларының гөнаһларын, Миңа каршы җинаять эшләүләрен, Минем белән дошманлашуларын+
41һәм шул сәбәпле Минем аларга каршы чыгуымны – дошман җиренә сөрүемне аңласалар, имансыз[*] йөрәкләре күндәмләнеп, үзләренең гөнаһлары өчен җәза алсалар, 42шул чагында Ягъкуб, Исхак һәм Ибраһим белән төзегән Килешүемне, шулай ук әлеге җирне искә төшерермен. 43Халыктан бушап калганнан соң, ташландык хәлдә яткан җир тиешле ял еллары хисабына тынычлык кичерер; ә алар үзләренең гөнаһлары өчен җәза алырлар, чөнки алар, Минем кануннарымны кире кагып, кагыйдәләремә җирәнеп карадылар. 44Шулай булса да, дошман җирендә аларны тулысынча юк итмәс һәм алар белән төзегән Килешүемне бозмас өчен, алардан бөтенләй баш тартмам һәм аларга җирәнеп карамам. Мин – Раббы, аларның Алласы. 45Алар хакына Мин ата-бабалары белән төзегән Килешүемне исемә төшерермен. Ата-бабаларына Аллаһы булыр өчен, Мин аларны чит халыклар күз алдында Мисыр җиреннән алып чыктым. Мин – Раббы».

46Раббы Синай тавында Муса аша исраилиләргә биргән кагыйдәләр, карарлар вә кануннар әнә шулар.

27

Аллаһыга бүләкләр багышлау турындагы канун

27^1Раббы Мусага болай диде:

2– Исраилиләргә игълан ит: «Әгәр кем дә булса берәүне, Раббыга багышлыйм, дип нәзер әйтеп, соңыннан аны йолып алырга карар итә икән,+
3егермедән алтмыш яшькәчә булган ир-ат өчен – илле шәкыл көмеш, 4хатын-кыз өчен утыз шәкыл көмеш бирсен. 5Биш яшьтән егерме яшькәчә булганнарга билгеләнгән бәя: ир заты өчен – егерме шәкыл көмеш, ә хатын-кыз заты өчен – ун шәкыл көмеш. 6Бер айдан биш яшькәчә булганнарга билгеләнгән бәя: ир заты өчен – биш шәкыл көмеш, ә хатын-кыз заты өчен – өч шәкыл көмеш. 7Алтмыш яшьтәге һәм шуннан өлкәнрәкләр өчен билгеләнгән бәя: ир заты өчен – унбиш шәкыл көмеш, ә хатын-кыз заты өчен – ун шәкыл көмеш. 8Әгәр нәзер әйткән кеше, фәкыйрь булып, билгеләнгән бәяне түләрлек түгел икән, андый кешене рухани алдына китерсеннәр, һәм рухани, нәзер әйтүченең хәленә карап, бәяне үзе билгеләсен.

9Әгәр берәү Раббыга корбан итәргә яраклы терлекне Аңа багышларга нәзер әйтә икән, димәк, бу терлек изге санала, ягъни Раббыга багышлана. 10Нәзер ителгән терлекне яхшы яки начаррак башка терлек белән алмаштырырга рөхсәт ителми; әгәр кем дә булса бер терлекне икенчесе белән алмаштыра икән, аларның икесе дә, изге саналып, Раббыныкы була. 11Әгәр нәзер ителгән терлек чиста хайваннардан булмый һәм Раббыга корбан буларак китерергә яраклы түгел икән, андый терлек рухани алдына китерелергә тиеш. 12Рухани, ул терлекнең сыйфатына карап, аның бәясен билгеләсен; рухани ничек билгеләсә, бәя шундый булыр. 13Әгәр кеше әлеге терлекне йолып алмакчы булса, билгеләнгән бәянең биштән бер өлешен өстәп бирергә тиеш+.

14Әгәр берәү үзенең йортын Раббыга багышлый икән, рухани, ул йортның сыйфатына карап, аның бәясен билгеләсен; рухани ничек билгеләсә, бәя шундый булыр. 15Әгәр йортын багышлаган кеше аны йолып алмакчы булса, билгеләнгән бәянең биштән бер өлешен өстәп түләргә тиеш; шуннан соң йорт янә аныкы булыр.

16Кем дә булса үзенең ата-бабасыннан мирас булып күчкән кырның бер өлешен Раббыга багышласа, җирнең бәясе шул җиргә чәчеләсе орлыкның күләме буенча билгеләнсен: бер хомер[*] арпа орлыгы илле шәкыл көмештән бәяләнсен. 17Әгәр берәү үзенең кырын, нәзер әйтеп, Илленче елда Раббыга багышлый икән, җирнең тулы бәясеннән чыгып эш итсен+. 18Кем дә булса үзенең кырын Илленче елдан соң багышлый икән, рухани кырның бәясен алдагы Илленче елга кадәр калган еллар санына карап киметсен. 19Әгәр багышлаучы үзенең җирен йолып алырга тели икән, билгеләнгән бәянең биштән бер өлешен өстәп түләргә тиеш; шуннан соң кыр янә аныкы булыр. 20Әгәр кырны йолып алмаса яки башка берәүгә сатып җибәрсә, аны йолып алудан мәхрүм булыр+. 21Илленче елда ул кыр, хуҗасына кайтарылмыйча, мәңгегә Раббыга багышланган изге кыр булып саналыр һәм руханиларның мөлкәтенә әверелер+.

22-23Әгәр берәү үзе сатып алган, ягъни ата-бабасыннан мирас булып күчмәгән кырны Раббыга багышлый икән, рухани, Илленче елга кадәр калган еллар санына карап, кырның бәясен хисапласын, һәм ул кеше билгеләнгән бәяне шул ук көнне бирергә тиеш. Түләнгән акча Раббының изге өлеше дип саналыр. 24Ул кыр кемнән сатып алынган булса, Илленче елда аның үзенә – милекнең беренче иясенә кайтарып бирелсен. 25Бөтен бәяләр егерме герага[*] тәңгәл булган шәкыл белән билгеләнсен+.

26Беренче булып туган терлекне Раббыга багышларга ярамый, чөнки ул инде болай да Раббыныкы санала; эре терлектәнме, вак терлектәнме – алар барысы да Раббыныкы+. 27Әгәр ул чиста булмаган терлек икән, аны, билгеләнгән бәянең биштән бер өлешен өстәп, йолып алырга мөмкин. Әгәр йолып алынмаса, әлеге терлек билгеләнгән бәядән сатылсын+.

28Нәзер әйтеп, Раббыга бөтенләйгә багышланган бер нәрсәне сатып та, кире алып та булмый. Бу һәр нәрсәгә кагыла – кешегә дә, терлеккә дә, ата-бабасыннан мирас булып калган мөлкәткә дә. Шул рәвешле багышланган һәр нәзер – тулысынча Раббыныкы. 29Бөтенләйгә багышланган кешене кире сатып алып булмый – аны үтерергә кирәк+.

30Җирдән алынган барлык уңышның һәм агачлардан җыеп алынган җимешнең уннан бере – Раббыныкы. Ул гошер[*] – Раббының изге өлеше+. 31Әгәр кем дә булса әлеге өлешне йолып алырга тели икән, аның бәясенә биштән бер өлешен өстәп бирергә тиеш+. 32Барлык эре һәм вак терлекнең көтүче таягы астыннан үткән һәр унынчысы – Раббының изге өлеше. 33Ул терлек яхшы булса да, начар булса да, хуҗа аны алмаштырып торырга тиеш түгел; әгәр кем дә булса аны алмаштыра икән, шул терлекләрнең икесе дә, Раббыга багышланып, изге саналыр; аларны йолып алып булмый».

34Синай тавында исраилиләргә Муса аша бирелгән Раббы боерыклары әнә шулар.

* 5:2 Нәҗес – дини мәгънәдә пычрак, шакшы булу.

* 5:11 Эфа – ашлык-ярма, он үлчәү берәмлеге, 22 л.

* 5:15 …шәкыл… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Изге йорт шәкылы. (27:3, 25 тә шул ук мәгънәдә.)

* 6:18 …изге саналыр. – Әлеге гыйбарә «үтерелергә тиеш» дигән мәгънәне белдерергә мөмкин.

* 6:30 Изге бүлмә – Изге чатыр эчендәге ике бүлмәнең берсе. Бу бүлмә түрдәге Иң изге бүлмәдән зур пәрдә белән аерып алынып, анда хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе, шәмдәл һәм изге икмәк куя торган өстәл урнашкан булган (карагыз: «Чыгыш», 26:33, 35).

* 11:2 …ашарга яраклылары… – Үсемлек белән тукланучы хайваннар – ашарга яраклы, ә ит белән тукланучы хайваннар ашарга яраксыз дип санала. («Яратылыш», 1:30 һәм 9:3 буенча, Раббы хайваннарга азык итеп үсемлек кенә биргән.)

* 14:10 Лог – сыеклык үлчәү берәмлеге, 0,3 л.

* 16:1-2 Гөнаһ йолу урыны – сандык капкачы өстенә керубим сыннары куелган булып, аларның канатларыннан төшкән күләгә гөнаһ йолу урынын каплап торган (карагыз: «Чыгыш», 25:17-22).

* 16:8 Азазел – яһүд телендә әлеге сүзнең мәгънәсе анык түгел; чүлдәге бер җеннең исемен аңлата булса кирәк.

* 21:5 …чәчен кырмасын, сакалын кыскартмасын, тәненә җәрәхәтләр ясамасын… – Кайгы билгесе итеп, үлгән туганнары истәлегенә шулай эшләгәннәр.

* 23:13 Һин – сыеклык үлчәү берәмлеге, 3,5 л.

* 25:36-37 Риба – биреп торган әйбер яки акчадан алынган процент.

* 26:41 …имансыз… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: сөннәтләнмәгән.

* 27:16 Хомер – ашлык-ярма, он үлчәү берәмлеге, 220 л.

* 27:25 Гера – 0,5 гр.

* 27:30 Гошер – керемнең уннан бер өлеше, Аллаһыга багышлана торган җыем.

+ 1:2 Левиләр 6:8-13
+ 1:9 Чыгыш 29:18
+ 1:13 Левиләр 1:9

+ 1:14 Левиләр 5:7, Левиләр 12:8, Левиләр 14:4, Левиләр 15:14, Левиләр 15:29, Саннар 6:10

+ 1:17 Яратылыш 15:10, Левиләр 1:9
+ 2:1 Левиләр 6:14-18, Саннар 15:4-9
+ 2:2 Левиләр 1:9
+ 2:3 Левиләр 7:10, Левиләр 10:13
+ 2:4 Чыгыш 29:2
+ 2:5 Левиләр 6:21
+ 2:9 Левиләр 1:9
+ 2:11 Левиләр 6:17
+ 2:12 Чыгыш 23:19
+ 2:13 Саннар 18:19, II Елъязма 13:5
+ 2:14 Левиләр 23:14
+ 2:16 Левиләр 2:1, Левиләр 1:9
+ 3:1 Левиләр 7:11-21, Левиләр 7:29-34
+ 3:5 Левиләр 1:9

+ 3:11 Левиләр 1:9, Левиләр 21:6, Саннар 28:2, Яхәзкыл 44:7

+ 3:16 Левиләр 1:9, Левиләр 7:23

+ 3:17 Яратылыш 9:4, Левиләр 7:26, Левиләр 17:10, Канун 12:23-24, Рәсүлләр 15:20, Рәсүлләр 15:29

+ 4:2 Левиләр 5:15, Саннар 15:22-29

+ 4:7 Чыгыш 30:1-2

+ 4:11 Чыгыш 29:14, Левиләр 6:11, Левиләр 9:11, Левиләр 16:27, Саннар 19:3, Саннар 19:5

+ 4:13 Саннар 15:24-25
+ 4:17 Саннар 19:4
+ 4:27 Саннар 15:27
+ 4:31 Левиләр 1:9
+ 5:2 Левиләр 11
+ 5:3 Левиләр 12

+ 5:4 Хөкемчеләр 11:30, Хөкемчеләр 11:35, I Патшалар 14:24, I Патшалар 14:29, Вәгазьче 5:4

+ 5:7 Левиләр 1:14, Левиләр 12:8
+ 5:11 Саннар 5:15
+ 5:13 Левиләр 2:3

+ 5:15 Левиләр 4:2, Левиләр 4:27, Саннар 15:22-29

+ 5:16 Левиләр 6:5, Левиләр 22:14, Левиләр 27:13, Левиләр 27:15, Левиләр 27:27, Левиләр 27:31, Саннар 5:7

+ 6:2 Чыгыш 23:4, Левиләр 19:11
+ 6:5 Саннар 5:7
+ 6:9 Левиләр 1:2-17
+ 6:10 Чыгыш 28:39-43
+ 6:11 Левиләр 4:2
+ 6:12 Нәхәмия 10:34
+ 6:14 Левиләр 2
+ 6:17 Левиләр 2:11
+ 6:18 Чыгыш 29:37, Левиләр 6:18
+ 6:21 Левиләр 2:5, Левиләр 1:9
+ 6:22 Чыгыш 29:23-25
+ 6:25 Левиләр 4
+ 6:28 Левиләр 11:32, Левиләр 15:12
+ 6:30 Левиләр 16:27
+ 7:1 Левиләр 5:14
+ 7:7 Левиләр 14:13
+ 7:9 Левиләр 2:4-5
+ 7:10 Левиләр 2:3
+ 7:11 Левиләр 3
+ 7:12 Левиләр 2:4, Саннар 6:15
+ 7:15 Левиләр 22:29-30
+ 7:16 Левиләр 19:5-8
+ 7:20 Левиләр 22:3
+ 7:23 Левиләр 3:16-17
+ 7:24 Левиләр 17:15

+ 7:26 Яратылыш 9:4, Левиләр 3:17, Левиләр 7:26, Левиләр 17:10-11, Левиләр 17:14, Канун 12:23-24, Рәсүлләр 15:20, Рәсүлләр 15:29

+ 7:31 Саннар 6:20
• 8:1 Чыгыш 29:1-36
+ 8:8 Чыгыш 28:30
+ 8:9 Чыгыш 28:36
+ 8:10 Чыгыш 30:26-29, Саннар 7:1
+ 8:12 Чыгыш 30:30
+ 8:15 Чыгыш 27:2
+ 8:16 Левиләр 3:3-4
+ 8:17 Левиләр 4:11-12
+ 8:21 Левиләр 1:9
+ 8:23 Левиләр 14:14-17
+ 9:11 Левиләр 4:11-12, Саннар 19:5
+ 9:23 Саннар 6:22-27

+ 9:24 Хөкемчеләр 6:21, III Патшалар 18:38, I Елъязма 21:26, II Елъязма 7:1

+ 10:1 Чыгыш 6:23, Чыгыш 30:9

+ 10:2 Саннар 11:1, Саннар 16:35, Саннар 3:4, Саннар 26:61

+ 10:3 Чыгыш 19:22
+ 10:4 Чыгыш 6:18, Чыгыш 6:22
+ 10:6 Левиләр 21:10
+ 10:7 Левиләр 21:10
+ 10:9 Яхәзкыл 44:21
+ 10:10 Левиләр 11:47
+ 10:13 Левиләр 2:3
+ 10:16 Левиләр 9:3, Левиләр 9:15
+ 10:18 Левиләр 6:26
• 11:1 Канун 14:3-20

+ 11:2 Марк 7:19, Рәсүлләр 10:12-15, Римлыларга хат 14:14

+ 11:22 Марк 1:6

+ 11:25 Левиләр 13:6, Левиләр 13:34, Левиләр 14:8, Левиләр 14:9, Левиләр 14:47, Левиләр 15:5, Левиләр 16:26, Левиләр 16:28, Левиләр 17:15, Саннар 19:10, Саннар 31:24

+ 11:32 Левиләр 15:12, Саннар 19:15

+ 11:33 Левиләр 6:28, Левиләр 15:12

+ 11:39 Левиләр 17:15, Левиләр 22:8, Канун 14:21

+ 11:44 Левиләр 19:2, Левиләр 20:7, Левиләр 20:26, Левиләр 21:8, I Петердән хат 1:16, Гыйбриләргә хат 12:10

+ 11:47 Левиләр 10:10, Яхәзкыл 44:23
+ 12:2 Левиләр 15:19
+ 12:3 Яратылыш 17:12
+ 12:4 Лүк 2:22
+ 12:8 Левиләр 1:14, Лүк 2:24

+ 13:3 Саннар 12:10, IV Патшалар 5:1, IV Патшалар 15:5, II Елъязма 26:20

+ 13:6 Левиләр 11:25
+ 13:34 Левиләр 11:25, Левиләр 13:6
+ 13:46 Саннар 5:2, Саннар 12:14, Лүк 17:12

+ 14:2 Маттай 8:4, Марк 1:44, Лүк 5:14, Лүк 17:14

+ 14:4 Левиләр 1:14, Саннар 19:6, Чыгыш 12:22
+ 14:7 IV Патшалар 5:10, Левиләр 16:22
+ 14:8 Левиләр 11:25
+ 14:13 Левиләр 7:7
+ 14:14 Левиләр 8:23
+ 14:25 Левиләр 8:23
+ 14:47 Левиләр 11:25
+ 14:49 Левиләр 14:4
+ 14:56 Левиләр 10:10
+ 15:5 Левиләр 11:25
+ 15:12 Левиләр 6:28, Левиләр 11:32
+ 15:14 Левиләр 1:14
+ 15:16 Канун 23:10
+ 15:19 Левиләр 12:2
+ 15:24 Левиләр 18:19

+ 15:25 Левиләр 11:47, Маттай 9:20, Марк 5:25, Лүк 8:43

+ 15:29 Левиләр 1:14

+ 15:31 Саннар 5:3, Саннар 19:13, Саннар 19:20, Иремия 7:30, Яхәзкыл 5:11, Яхәзкыл 23:38

+ 16:1 Левиләр 10:2

+ 16:2 Чыгыш 26:31, Чыгыш 30:10, Маттай 27:51, Гыйбриләргә хат 6:19, Гыйбриләргә хат 9:3, Чыгыш 25:22

+ 16:4 Чыгыш 28:39-43, Яхәзкыл 44:18
+ 16:13 Чыгыш 25:21-22
+ 16:18 Чыгыш 30:10
+ 16:22 Левиләр 14:7
+ 16:23 Левиләр 6:11
+ 16:26 Левиләр 11:25

+ 16:27 Чыгыш 29:14, Левиләр 4:11-12, Левиләр 6:30, Левиләр 9:11, Саннар 19:5, Гыйбриләргә хат 13:11

+ 16:29 Левиләр 23:27-32, Саннар 29:7-11
+ 16:32 Чыгыш 29:30
+ 17:5 Канун 12:15-20
+ 17:6 Яратылыш 8:21, Левиләр 1:9
+ 17:7 II Елъязма 11:15
+ 17:9 Канун 12:20
+ 17:10 Яратылыш 9:4-6, Левиләр 3:17
+ 17:11 Гыйбриләргә хат 9:22
+ 17:13 Канун 12:16, Канун 12:24
+ 17:15 Левиләр 11:25, Левиләр 11:40
• 18:1 Левиләр 20:11-22
+ 18:3 Яхәзкыл 20:7-8, Яхәзкыл 23:8

+ 18:5 Канун 4:1, Канун 32:47, Нәхәмия 9:29, Гыйбрәтле сүзләр 4:4, Яхәзкыл 18:9, Яхәзкыл 20:11, Римлыларга хат 8:13, Римлыларга хат 10:5, Гәләтиялеләргә хат 3:12

+ 18:8 Канун 22:30
+ 18:9 Канун 27:22, II Патшалар 13:12
+ 18:15 Яратылыш 38:26
+ 18:16 Маттай 14:4, Марк 6:18
+ 18:17 Канун 27:23
+ 18:18 Яратылыш 29:30, Яратылыш 30:15
+ 18:19 Левиләр 15:24
+ 18:20 Чыгыш 20:14

+ 18:22 Яратылыш 19:5, Хөкемчеләр 19:22, Римлыларга хат 1:27

+ 18:23 Чыгыш 22:19

+ 18:25 Саннар 35:34, Иремия 2:7, Яхәзкыл 36:17

+ 19:2 Левиләр 11:44, Ешуа 24:19, I Петердән хат 1:16

+ 19:3 Чыгыш 20:8-12
+ 19:4 Чыгыш 20:3-5, Канун 5:8
+ 19:5 Левиләр 7:16-18
+ 19:9 Левиләр 23:22, Канун 24:19, Рут 2:1-2
+ 19:10 Рут 2:1, Рут 2:15

+ 19:11 Чыгыш 20:15, Левиләр 6:2-3, Эфеслеләргә хат 4:25, Көлессәйлеләргә хат 3:9

+ 19:12 Чыгыш 20:7, Канун 5:11, Малахи 3:5
+ 19:13 Канун 24:14-15, Римлыларга хат 13:8
+ 19:15 Чыгыш 23:2-3, Канун 1:17

+ 19:16 Чыгыш 23:1, Чыгыш 23:7, Канун 27:25, III Патшалар 21:1-11

+ 19:17 Маттай 18:15, Лүк 17:3

+ 19:18 Гыйбрәтле сүзләр 20:22, I Патшалар 20:17, Маттай 5:43, Маттай 19:19, Маттай 22:39, Марк 12:31, Лүк 10:27, Ягъкубтан хат 2:8, Римлыларга хат 13:9, Гәләтиялеләргә хат 5:14

+ 19:19 Канун 22:9

+ 19:26 Яратылыш 9:4, Левиләр 3:17, Левиләр 7:26, Левиләр 17:10, Канун 12:23-24, Рәсүлләр 15:20, Рәсүлләр 15:29, Канун 18:10

+ 19:27 Левиләр 21:5
+ 19:28 Левиләр 21:5, Канун 14:1
+ 19:29 Канун 23:17
+ 19:30 Левиләр 26:2

+ 19:31 Чыгыш 22:18, Канун 18:11, I Патшалар 28:7

+ 19:32 Гыйбрәтле сүзләр 20:29

+ 19:33 Чыгыш 22:21

+ 19:34 Чыгыш 12:49, Левиләр 24:22, Саннар 15:16, Канун 10:19

+ 19:36 Канун 25:13, Гыйбрәтле сүзләр 11:1, Гыйбрәтле сүзләр 20:10, Яхәзкыл 45:10

+ 20:2 Левиләр 18:21
+ 20:3 Левиләр 17:10, Яхәзкыл 5:11
+ 20:4 Канун 17:2-5
+ 20:6 Левиләр 19:31
+ 20:7 Левиләр 11:44
+ 20:9 Чыгыш 21:17

+ 20:10 Чыгыш 20:14, Левиләр 18:20, Канун 22:22, Яхъя 8:5

+ 20:11 Левиләр 18:7-16, Канун 22:30, Яратылыш 35:22

+ 20:12 Яратылыш 38:26
+ 20:13 Левиләр 18:22, Римлыларга хат 1:27
+ 20:14 Левиләр 18:17, Канун 27:23
+ 20:15 Чыгыш 22:19
+ 20:17 Левиләр 18:9, II Патшалар 13:12
+ 20:18 Левиләр 15:24, Левиләр 18:19
+ 20:19 Левиләр 18:12-13
+ 20:20 Левиләр 18:14
+ 20:21 Левиләр 18:16, Маттай 14:4, Марк 6:18
+ 20:24 Чыгыш 3:17
+ 20:25 Левиләр 11:2-47, Канун 14:4-20
+ 20:26 Левиләр 11:44
+ 20:27 Левиләр 19:31, Чыгыш 22:18
+ 21:1 Яхәзкыл 44:25
+ 21:5 Левиләр 19:27
+ 21:6 Левиләр 3:11
+ 21:7 Яхәзкыл 44:22
+ 21:8 Левиләр 11:44
+ 21:9 Яратылыш 38:24
+ 21:10 Левиләр 10:6, Яхәзкыл 24:17
+ 21:11 Саннар 19:14
+ 21:12 Левиләр 10:7
+ 21:14 Яхәзкыл 44:22
+ 21:18 Канун 23:1
+ 22:3 Левиләр 7:20-21

+ 22:4 Левиләр 13:3, Левиләр 15:2, Саннар 19:11

+ 22:8 Чыгыш 22:31, Левиләр 11:40, Левиләр 17:15

+ 22:10 Чыгыш 29:33
+ 22:11 Саннар 18:11
+ 22:14 Левиләр 6:5

+ 22:20 Канун 15:21, Канун 17:1, Малахи 1:8, Малахи 1:14

+ 22:27 Чыгыш 22:30
+ 22:28 Чыгыш 23:19, Канун 22:6
+ 22:29 Левиләр 7:12
+ 22:30 Левиләр 7:12-15
+ 22:33 Саннар 15:41
+ 23:3 Чыгыш 20:8, Чыгыш 35:2
+ 23:5 Чыгыш 12:1-13
+ 23:8 Чыгыш 12:14-20, Чыгыш 13:3-7

+ 23:10 Чыгыш 23:19, Чыгыш 34:26, Саннар 15:20, Канун 26:2

+ 23:15 Чыгыш 23:16, Чыгыш 34:22, Канун 16:9

+ 23:22 Левиләр 19:9, Канун 24:19, Рут 2:1, Рут 2:15

+ 23:24 Саннар 29:1-6
+ 23:27 Левиләр 16:29-31, Саннар 29:7-11
+ 23:34 Саннар 29:12-39, Канун 16:13-15
+ 23:39 Чыгыш 23:16
+ 23:40 Нәхәмия 8:14-16
+ 24:2 Чыгыш 25:31, Чыгыш 27:20-21
+ 24:6 Чыгыш 25:30
+ 24:9 I Патшалар 21:6, Маттай 12:4
+ 24:12 Саннар 15:34
+ 24:14 Саннар 15:35-36
+ 24:15 Чыгыш 20:7, Канун 5:11
+ 24:16 III Патшалар 21:10

+ 24:17 Яратылыш 9:6, Чыгыш 21:12, Саннар 35:31

+ 24:18 Чыгыш 21:33, Чыгыш 21:34

+ 24:19 Чыгыш 21:23-25, Канун 19:21, Хөкемчеләр 1:7, Маттай 5:38

+ 24:22 Чыгыш 12:49, Левиләр 19:34, Саннар 15:16, Канун 10:19

• 25:1 Чыгыш 23:10-11
+ 25:3 Левиләр 26:34-35
+ 25:9 Левиләр 23:27
+ 25:15 Левиләр 27:17-24
+ 25:21 Канун 28:8
+ 25:23 I Елъязма 29:15

+ 25:25 Рут 3:9, Рут 4:3-6, Саннар 27:11, Иремия 32:7

+ 25:28 Левиләр 27:19-21
+ 25:32 Саннар 35:2, Ешуа 21:1-40
+ 25:35 I Яхъядан хат 3:17
+ 25:36 Чыгыш 22:25-27, Канун 15:7-8

+ 25:39 IV Патшалар 4:1, Нәхәмия 5:5, Маттай 18:25, Канун 24:14

+ 25:40 Чыгыш 21:2, Канун 15:12
+ 25:42 I Көринтлеләргә хат 7:23
+ 25:43 Эфеслеләргә хат 6:9
+ 25:47 Нәхәмия 5:5
+ 25:48 Нәхәмия 5:8
+ 25:54 Чыгыш 21:2, Канун 15:12
• 26:1 Канун 11:13-15, Канун 28:1-14
+ 26:1 Чыгыш 20:4-5, Чыгыш 23:24
+ 26:2 Левиләр 19:30

+ 26:4 Канун 11:14, Канун 28:12, Яхәзкыл 34:27, Зәбур 66:7, Зәбур 84:13

+ 26:6 Иремия 30:10, Иремия 46:27, Яхәзкыл 39:26, Михә 4:4, Яхәзкыл 34:25

+ 26:8 Канун 32:30, Ешуа 23:10, II Елъязма 24:24, Ишагыйя 30:17

+ 26:11 Яхәзкыл 37:26

+ 26:12 Иремия 30:22, Яхәзкыл 11:20, Зәкәрия 13:9, Ачылыш 21:3

+ 26:13 Чыгыш 20:2, Канун 5:6

• 26:14 Канун 28:15-68

+ 26:16 Канун 28:22, III Патшалар 8:37, II Елъязма 6:28, Хөкемчеләр 6:4, Иремия 5:17, Михә 6:15

+ 26:17 Хөкемчеләр 2:14, III Патшалар 8:33, Ешуа 7:4, Гыйбрәтле сүзләр 28:1

+ 26:21 Яратылыш 4:15, Зәбур 78:12

+ 26:22 Канун 32:24

+ 26:26 Ишагыйя 3:1, Яхәзкыл 4:16, Яхәзкыл 5:16, Яхәзкыл 14:13, Ишагыйя 9:20, Михә 6:14, Хәггәй 1:6

+ 26:29 Канун 28:53, IV Патшалар 6:29, Кайгы җыры 4:10, Иремия 19:9, Яхәзкыл 5:10

+ 26:30 IV Патшалар 23:20, II Елъязма 34:5, Яхәзкыл 6:5

+ 26:31 IV Патшалар 25:9

+ 26:32 Канун 29:24, III Патшалар 9:8, Иремия 18:16

+ 26:33 Канун 4:27, Канун 28:64, Нәхәмия 1:8, Иремия 9:16, Яхәзкыл 12:15, Зәкәрия 7:14

+ 26:34 Чыгыш 23:10-11, Левиләр 25:2-7, II Елъязма 36:21

+ 26:37 Иремия 46:16, Ешуа 7:12, Хөкемчеләр 2:14

+ 26:40 III Патшалар 8:47, II Елъязма 6:37, Нәхәмия 9:2, Даниил 9:4-5

+ 27:2 Саннар 30, Хөкемчеләр 11:30, I Патшалар 1:11, I Патшалар 1:28

+ 27:13 Левиләр 6:5
+ 27:17 Левиләр 25:15
+ 27:20 Левиләр 25:28
+ 27:21 Саннар 18:14
+ 27:25 Чыгыш 30:13
+ 27:26 Чыгыш 13:2, Чыгыш 13:11-16
+ 27:27 Левиләр 6:5
+ 27:29 Саннар 21:2, Хөкемчеләр 11:35
+ 27:30 Саннар 18:21, Канун 14:22
+ 27:31 Левиләр 6:5

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

Левиләр

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек